مقدمه
سالک یک بیماری پوستی است که در اثر عفونت با انگلهای تکسلولی از جنس لیشمانیا ایجاد میشود و از طریق نیش پشههای آلوده به انسان منتقل میگردد. این بیماری بیشتر در مناطق گرمسیر و نیمهگرمسیر جهان، از جمله برخی مناطق خاورمیانه، آسیای مرکزی، آفریقا و آمریکای جنوبی شایع است. سالک به دو شکل عمده ظاهر میشود: سالک پوستی و سالک احشایی. سالک پوستی شایعتر است و باعث ایجاد زخمهای مزمن و دردناک روی پوست میشود، در حالی که سالک احشایی که به نام کالا آزار نیز شناخته میشود، اندامهای داخلی مانند کبد و طحال را درگیر میکند و میتواند تهدیدکننده زندگی باشد.
علائم سالک پوستی معمولاً با یک برجستگی کوچک در محل نیش پشه شروع میشود که به تدریج به یک زخم باز و دلمهبسته تبدیل میگردد. این زخمها ممکن است هفتهها تا ماهها طول بکشد تا بهبود یابند و اغلب جای زخم دائمی از خود به جا میگذارند. پیشگیری از سالک شامل کنترل جمعیت پشهها، استفاده از پشهبندهای آغشته به حشرهکش و پوشیدن لباسهای محافظ در مناطق آلوده است. درمان سالک معمولاً شامل داروهای ضد انگل مانند ترکیبات حاوی آنتیموان است، اما در برخی موارد ممکن است نیاز به درمانهای طولانیمدت و پیچیدهتر باشد. در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره سالک صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
سالک چیست؟
سالَک یا لیشمانیاز پوستی (نامهای رایج در افغانستان: سالدانه یا دانه سال) یک بیماری پوستی است که عامل ایجاد آن توسط یک نوع پشه به نام پشه خاکی به انسان منتقل میشود. عامل این بیماری انگلی به نام لیشمانیا میباشد. سالک در کشورهای گرمسیری از جمله چین، سوریه، عربستان، عراق، ایران، فلسطین، قفقاز و جنوبشرقی روسیه، پاکستان، افغانستان و هند شایع است. سالک یک بیماری پوستی طولانیمدت بدون درد و تب است که به دو شکل زیر وجود دارد:
نوع شهری یا سالک خشک
حدود ۲ تا ۸ ماه پس از گزش، ورم سرخ رنگ و بدون درد در محل گزش پیدا شده و کم کم بزرگ و زخمی میشود. اندازه زخم چند میلیمتر تا چند سانتیمتر میباشد که معمولاً در مناطق باز بدن مانند صورت، دست و پا دیده میشود. ضایعه به آهستگی و طی مدت ۶ ماه تا یکسال بهبود مییابد که در صورت عدم درمان مناسب، در محل زخم یک جوشگاه فرو رفته و دائمی باقی میماند که به زیبایی لطمه میزند. مخزن بیماری در نوع شهری انسان است و سگ نیز بطوراتفاقی مبتلا و میتواند به عنوان مخزن عمل نماید.
نوع روستایی یا سالک مرطوب
چند هفته پس از گزش پشه (بسته به تعداد محل گزش) زخمهای متعددی در نقاط باز بدن که مورد گزش قرار گرفتهاند پیدا میشود. ضایعات معمولاً ترشح دار و مرطوب هستند و معمولاً پس از ۶-۴ ماه بهبود مییابند و از خود جوشگاه آثار پوستی پایدار و نامناسبی به جا میگذارند. مخزن اصلی بیماری سالک روستایی جوندگان از جمله موشهای صحرائی میباشند
پیشگیری
هنگام خوابیدن در فضای آزاد از پشه بند استفاده شود. روی درها و پنجرههای ورودی تورهای بسیار ریز نصب شود. از نگهداری دام و طیور در منازل خودداری شود. از انباشتن و ریختن خاکروبه و نخالهٔ ساختمانی زباله و کودهای حیوانی در مناطق مسکونی اجتناب شود. بهسازی محیط و ترمیم محل استراحت و رشد و تکثیر پشه (شکاف دیوارها) بطور دقیق و صحیح صورت پذیرد. از رها شدن فاضلابها ر معابر خودداری گردد. معدوم نمودن سگهای ولگرد و مبارزه با جوندگان به روش صحیح.
دستور زالو گذاری
روی محل سالک که تازه شروع شده هر بار سه عدد زالو می اندازیم و ضماد و مرهم مخصوص سالک را به کار می گیریم . معمولا بین هر بار زالو درمانی 5 تا 7 روز فاصله می اندازیم .حتی جای سالک هم نخواهد ماند.
