مقدمه
ویروس HIV (ویروس نقص ایمنی انسانی) عامل بیماری ایدز (سندرم نقص ایمنی اکتسابی) است. این ویروس با حمله به سیستم ایمنی بدن، بهویژه سلولهای CD4 که نقش کلیدی در دفاع بدن دارند، باعث تضعیف تدریجی توان بدن در برابر بیماریها و عفونتها میشود. HIV از طریق تماس با خون، مایعات جنسی، شیر مادر و وسایل آلوده قابل انتقال است.
با وجود پیشرفتهای پزشکی، هنوز درمان قطعی برای HIV وجود ندارد، اما با داروهای ضدویروسی (ART) میتوان پیشرفت بیماری را کنترل کرده و عمر بیمار را افزایش داد. آگاهی، آموزش و رفتارهای سالم نقش بسیار مهمی در پیشگیری از ابتلا به HIV ایفا میکنند، بهخصوص در جوانان، زنان باردار، و افرادی که در معرض خطر بیشتری هستند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم کمی درباره ایدز و HIV صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید. 
مورد ایدز و HIV چه میدانید؟
اطلاعات کوتاه و مختصر در مورد ایدز HIV زمانی که جهانیان ریشه کنی آبله را جشن می گرفتند و غلبه بر بسیاری از بیماریها عفونی مانند فلج اطفال ، کزاز نوزادان ، دیفتری ، سرخک و کنترل بیماریهای واگیر را نوید می دادند ، ناگهان در سال 1981 نوعی بیماری عفونی ناشناخته در آمریکا ، اروپا ، استرالیا و آفریقا به نام ایدز گسترش یافت . با گذشت حدود 20 سال و صرف میلیاردها دلار هزینه علی رغم بسیاری پیشرفتها هنوز دانشمندان موفق به کشف واکسنی برای پیشگیری و دارویی برای درمان قطعی آن نشده اند . با گسترش ایدز در آمریکای جنوبی و آسیا ، این بیماری هم اکنون بصورت جهانگیر در آمده است . تخمین زده شده که در حال حاضر در حدود 6/33 میلیون نفر آلوده به ویروس ایدز در جهان زندگی می کنند و حدود 3/16 میلیون نفر نیز توسط این بیماری جان خود را از دست داده اند . تنها در سال 1999، 6/5 میلیون نفر مورد جدید به موارد آلودگی اضافه شده که حدود نیمی از آنها بین 15 و 24 سالگی هستند .
بیماری ایدز چیست؟
عامل بیماری ویروسی است به نام :Human Immuno Deficiency Virus یا (HIV) ویروس نقض ایمنی انسان که به سیستم دفاعی بدن حمله می کند و باعث اختلال در فعالیت آن می گردد . بیشترین سلولهایی که درگیر می شوند ، لنفوسیتها هستند که جزو گلبولهای سفید می باشند . نام بیماری ایدز (AIDS) از حروف ( Acquired Immuno Deficiency Syndrome ) گرفته شده است و به معنی سندرم نقص ایمنی اکتسابی است .
علائم بالینی بیماری ایدز چیست ؟
از زمان ورود ویروس به بدن تا زمان ظهور علائم بالینی به طور متوسط 10 سال طول می کشد ، در این مدت فرد آلوده به ویروس ایدز ظاهراً سالم بوده ولی می تواند عامل انتقال ویروس به دیگران باشد . این مسئله یکی از بزرگترین مشکلات برنامه مبارزه با ایدز است . این دوره را دوره بدون علامت می نامند . با کاهش تدریجی نیروی دفاعی بدن ، شخص وارد مرحله ظهور علائم بیماری می شود . یکی از این علائم ، بزرگ شدن غدد لنفاوی به ابعاد نیم تا دو سانتیمتر است . تورم این غدد ، قرینه بدون درد و طولانی ( حداقل سه ماه ) است و بعد از چند ماه خود بخود بتدریج کوچکتر می شوند .
سایر علائم شامل ایدز
اسهال و تب بیشتر از یک ماه ، کاهش وزن بدن به میزان ده درصد ، تعریق شبانه روزی و خستگی و بی حالی می باشد . هیچیک از این علائم اختصاصی بیماری ایدز نیستند و ممکن است در جریان بیماری دیگر نیزعلائم مشابهی در فرد مشاهده گردد . سرانجام در مرحله نهایی به دلیل نقص کامل نیروی دفاعی بدن ، عفونتها و سرطانهای فرصت طلب ظاهر شده و شخص از پا در می آید . در برخی از بیماران ، یکی دو هفته بعد از ورود ویروس به بدن علائم مرحله حاد مانند : تب گلو درد ، بزرگی غدد لنفاوی ، درد مفاصل ، سردرد ، ضعف و بی حالی ، بی اشتهایی ، اسهال و استفراغ ظاهر شده و بعد از یک الی دو هفته خود بخود از بین می روند . این علائم شباهت کاملی با بسیاری از بیماریهای ویروسی دیگر دارد و معمولاً بیماری در این دوره تشخیص داده نمی شود . لیکن در صورت وجود رفتارهای پر خطر ( راههای سرایت ) در فرد ، به احتمال آلودگی به ایدز نیز باید توجه شود . چگونه می توان بیمار مبتلا به ایدز را شناسایی کرد ؟ تشخیص آلودگی به ویروس ایدز، فقط با آزمایش خون میسر است که آن هم از زمان ورود ویروس به بدن انسان تا زمانی که شواهد آزمایشگاهی ظاهر شود ، بین 2 تا 16 ماه فاصله وجود دارد که به آن دوره پنجره گفته می شود .
در این دوران فرد آلوده کننده است ولی هیچیک از علائم بالینی و آزمایشگاهی را ندارد .
ایدز چگونه سرایت می کند ؟
ایدز از سه راه قابل انتقال است : 1- تماس جنسی . 2- از راه انتقال خون و فرآورده های خونی . 3- از مادر به کودک .
1- آمیزش جنسی
80 درصد آلوده شدگان به بیماری ایدز در دنیا به دلیل برقراری روابط جنسی با افراد آلوده به این بیماری مبتلا شده اند .
2- انتقال خون و فرآورده های خونی
بیماری ایدز از طریق انتقال خون و فرآورده های آلوده به ویروس قابل انتقال است . در اکثر کشورهای جهان خون و فرآورده های خونی را از نظر آلودگی به ویروس ایدز مورد بررسی قرار می دهند . پنج درصد از آلوده شدگان به ویروس ایدز از این راه آلوده شده اند . هر وسیله تیز و برنده که بتواند در پوست یا مخاط خراش ایجاد کند یا وارد بدن شود مانند ابزار پزشکی و دندان پزشکی ، لوازم حجامت ، سوراخ کردن گوش ، ختنه ، خالکوبی ، طب سوزنی ، تیغ سلمانی و مسواک می تواند باعث انتقال ویروس گردد . این گونه وسایل باید یکبار مصرف باشند و یا حداقل به صورت مشترک استفاده نشوند . در مورد وسایلی مانند وسایل دندانپزشکی و پزشکی که امکان چنین کاری نیست باید وسائل به خوبی استریل شده باشند . مهمترین راه انتقال ویروس در ایران و برخی کشورهای دیگر جهان استفاده افراد معتاد از سرنگ یکدیگر برای تزریق مواد مخدر بوده است .
3- از مادر به کودک
سومین راه انتقال از طریق مادر به کودک در طول حاملگی و زایمان است . ثابت شده است که شیر مادر آلوده می تواند سبب انتقال ویروس از مادر به فرزند باشد . راههای عدم سرایت : علی رغم جداسازی ویروس ایدز از بسیاری از ترشحات بدن مانند خون ، ترشحات جنسی مردانه و زنانه ، بزاق ، ادرار ، اشک ، عرق ، شیر مادر ، مایعات جنب ، صفاق مغزی نخایی ، سرایت در اثر تماس با همه آنها صورت نمی گیرد و فقط خون و ترشحات جنسی و شیر مادر عامل انتقال هستند . لذا ویروس ایدز از طریق عطسه ، سرفه ، بغل کردن ، دست دادن ، روبوسی ، استفاده از ظروف غذا خوری ، لباسهای دست دوم دیگران ، لمس میله اتوبوس ، گوشی تلفن و شنا در استخرهای عمومی قابل انتقال نیست .
ایدز در ایران
اولین مورد ایدز در ایران در سال 1366 گزارش شد . این مورد یک کودک شش ساله مبتلا به بیماری هموفیلی بود که از فرآورده های خونی وارداتی استفاده می کرد . از آن پس تمام خونها و فرآورده های خونی اعم از داخلی یا وارداتی ملزم به آزمایش از نظر عفونت قبل از مصرف شدند . این آزمایشات توسط سازمان انتقال خون ایران انجام می پذیرد . بنابر آخرین آمار موجود ، تا تاریخ اول فروردین ماه 1380 تعداد مبتلایان به ویروس HIV در کشور به 2382 مورد رسیده است . که حدود 65% آنان را معتادین تشکیل می دهند که از طریق استفاده از سرنگ و سوزن مشترک برای تزیرق مواد مخدر آلوده شده اند .
چه راه هایی برای پیشگیری از ایدز وجود دارد ؟
1- با توجه به اینکه شایعترین راه سرایت در جهان از طریق آمیزش جنسی است بهترین راه پیشگیری از ایدز ، پایبندی به اصول خانوادگی و اجتناب از بی بند و باری جنسی است .
2- عدم استفاده مشترک از لوازمی که ممکن است در قسمتی از بدن بوسیله آنها خراش یا بریدگی ایجاد شود مانند : تیغ صورت تراشی ، خلال دندان یا مسواک .
3- استفاده از سوزن یا سرنگ یکبار مصرف برای تزریقات و استریل کردن کامل لوازم پزشکی و دندان پزشکی . پرهیز از مواد مخدر ، اعتیاد تزریقی و استفاده از سرنگ وسوزن مشترک که راه مهمی برای انتقال ویروس است . از طرف دیگر مصرف هر نوع ماده مخدر چه تزریقی و چه خوراکی ، حتی الکل ، چون باعث کاهش هوشیاری و خویشتن داری می گردد ، می تواند انسان را در برابر رفتارهای پر خطر قرار دهد . آموزش : یکی از مهمترین گروه های پر خطر ، جوانان می باشند و کسب آگاهی در زمینه کنترل و پیگشیری از ایدز جزو ضروریات آموزشی تمام کشورهاست .
آنچه باید جوانان و نوجوانان درباره ایدز بدانند
- ایدز تاکنون درمان قطعی نداشته است .
- ایدز قابل پیشگیری است .
- ویروس ایدز می تواند توسط افرادی که در ظاهر سالم هستند نیز منتشر شود .
- ویروس ایدز از طریق برخوردهای اجتماعی مثل دست دادن ، غذا خوردن ، صحبت کردن ، حمام و توالت عمومی ، استخر شنا و … منتقل نمی شود و نباید ازافراد آلوده یا مبتلا به ویروس ایدز وحشت داشت ، زیرا این بیماری تنها از راه رفتارهای پر خطر به انسان سرایت می کند و تماسهای معمول جامعه باعث انتقال بیماری نمی شود . پس ، از همدردی و حمایت خود نسبت به این بیماران و افراد آلوده به این ویروس دریغ نکنید .
