مقدمه
نزله و زکام از شایعترین اختلالات دستگاه تنفسی در طب سنتی هستند که معمولاً با علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه، سرفه، سنگینی سر و ترشحات پشت حلق همراهند. این شرایط که اغلب در پی تغییرات فصلی، قرارگیری در معرض هوای سرد یا ضعف سیستم ایمنی ایجاد میشوند، ناشی از افزایش رطوبت و بلغم در بدن هستند. در طب سنتی، نزله به معنای حرکت مواد زائد و بلغمی از سر به سمت پایین است که میتواند باعث ایجاد التهاب در مجاری تنفسی فوقانی و تحتانی شود. تشخیص به موقع و مدیریت صحیح این حالت برای پیشگیری از عوارضی مانند سینوزیت مزمن یا عفونتهای تنفسی اهمیت ویژهای دارد.
تدابیر درمانی نزله و زکام در طب سنتی بر پایه پاکسازی بدن از مواد زائد، تقویت سیستم ایمنی و تعدیل مزاج استوار است. استفاده از بخورهای گیاهی (مانند بخور اکالیپتوس یا بابونه)، مصرف دمنوشهای گرمکننده مانند آویشن و پونه، پرهیز از غذاهای سرد و مرطوب (مانند ماست و دوغ) و استراحت کافی از جمله این راهکارها هستند. همچنین، ماساژ سینه و پشت با روغنهای گرم مانند روغن بادام یا زیتون میتواند به کاهش احتقان کمک کند. توجه به این نکته ضروری است که در صورت تداوم علائم بیش از یک هفته یا بروز تب، مراجعه به پزشک برای بررسی احتمال عفونتهای باکتریایی ضروری است.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره تدابیر نزله و زکام صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تدابیر نزله و زکام
زکام و نزله دو بیماری نزدیک به هم هستند به این دلیل که مبداء پیدایش هر دو یکی است یعنی در هر دو ریزش مایعات و رطوبات از مغز وجود دارد به عبارتی ریزش و فرود آمدن ضایعات و فضولات رطوبی از جلوی مغز به سوی پایین را اگر به سوی منافذ بینی باشد، زکام و اگر به سوی حلق باشد، نزله مینامند. در واقع وقتی که رطوبت اضافی در مغز تجمع پیدا میکند بهطوریکه مغز از گواریدن آن عاجز میشود، قوۀ دافعۀ آن، رطوبات را به سمت مجراهایی میفرستد که در زیر آن است و به سمت اندامهای پایینی سوق میدهد.
علائم
علامت زکام: از راه بینی به سختی نفس کشیدن، غنه کلام (یعنی در بینی سخن گفتن)، خروج ترشحات و رطوبات از بینی برخلاف عادت طبیعی، نقصان یا حتی باطل شدن حس بویایی.
علامت نزله: گرفتن صدا، دشواری تکلم، ترشحات پشت حلق.
بیماریهای ناشی از نزله
نکتۀ بسیار مهمی که در مورد این بیماری باید به آن توجه داشت این است که در درمان آن نباید هیچگونه کوتاهی و غفلت کرد و مهلت دادن درمان سزاوار نیست زیرا که مادۀ بیماری بسیار خطرناک است و اگر زود نضج پیدا نکند (پخته نشود) و از بین نرود، خود سبب بیماریهای دیگری میگردد زیرا به هر عضوی که برسد، در آن موضع تجمع یافته و موجب بیماری مخصوص آن عضو میشود مثلاً اگر به سمت چشم سرازیر شود سبب بیماریهای چشم میشود و اگر به گوش و بینی، بیماریهای گوش و بینی و زکام ایجاد میشود.
اگر به دندان بریزد، موجب درد دندان میشود. اگر به معده برود، درد معده، زخم معده و دیگر بیماریهای معده را موجب میشود. اگر به رودهها برود، زخم روده و اسهال ایجاد میکند مخصوصاً اگر ماده شور یا تیز و ترش باشد و اگر ماده خام و غلیظ باشد، قولنج از آن متولد میشود. ماده نزله در ریه باعث گرفتگی صدا و سرفه شده و در اندامها ممکن است باعث ایجاد بیحسی، فلج و تورم شود. اگر قوه دافعۀ مغز ضعیف باشد و یا در منافذ و مجراهای دفع ماده گرفتگی باشد و بخارات و رطوبات در مغز محصور بمانند و در حفرهها و منافذ باقی بمانند و گرفتگی بسیار باشد موجب سکته و اگر کمتر باشد موجب صرع میشود.
اگر ماده در عروق مغز بماند و بسیار باشد، موجب ایجاد افکار فاسد و اگر اندک باشد، سردرد و سرگیجه میآورد. بنابراین مادامی که ماده در مغز موجود است نباید نزله را بند آورد بلکه باید کاملاً آن را خارج نمود و اگر خود به خود بند آمد باید با داروهای مناسب مسیر خروج آن را باز کرد.
بنابراین طیف گستردهای از بیماریها به دنبال نزله ایجاد میشوند که هر کدام با عوارض و مشکلات عدیدهای همراه هستند که ممکن است فرد را از روزه گرفتن در ماه رمضان باز داشته و او را متحمل هزینههای سنگین جهت درمان آن عوارض نمایند در حالیکه با پاکسازی بدن از مواد زاید و درمان ریشهای عامل ایجادکننده بیماری و رعایت دستورات توصیه شده جهت پیشگیری از بروز مجدد نزله قبل از شروع ماه رمضان، بیمار از توفیق روزه گرفتن بیبهره نخواهد ماند.
انواع نزله و زکام، اسباب و علل و علایم آنها
نزله و زکام به دو دستۀ گرم و سرد تقسیم میشوند که هر کدام از آنها نیز با توجه به سبب پیدایش و اخلاط غالب، گروهبندی شده و علامات و نشانههای خاص خود را دارا میباشند:
1- نزله و زکام گرم ساده ناشی از سوءمزاج گرم خارجی
سبب آن سوءمزاج گرمی است که بر مغز عارض میشود یعنی حرارتی از بیرون به مغز میرسد و رطوبتهایی را که در آن است ذوب کرده و میجنباند و به سمت بینی و حلق جاری میسازد. این حرارت از اسباب خارجی مانند قرار گرفتن در آفتاب یا گرمابه یا نزدیک آتش توقف کردن یا اینکه در فصل تابستان در خانهای گرم که هوای خارج به آن نمیرسد وارد شدن یا بوئیدن چیزهای گرم مثل مشک و زعفران یا خوردن چیزهای گرم مثل خردل، سیر، پیاز و مانند اینها یا مالیدن روغنهای گرم بر سر، به سر میرسد. بدیهی است هرگاه سر گرم شود و رطوبات آن تحلیل یابد و از بدن خارج شود، به دنبال ایجاد خلاء، رطوبات و فضولات دیگر از کل بدن به سوی سر جذب میشود مثل روغن چراغ که وقتی بر نوک فتیله بسوزد، مادۀ روغن در فتیله به بالا کشیده میشود. به همین خاطر در اول زکام، آب رقیق با حدت و سوزش از بینی جاری میشود و حلق خشک میشود و احساس تشنگی و تمایل به چیزهای سرد به بیمار دست میدهد و شخصی که حس قوی دارد، با خوردن آب سرد احساس میکند که گویا مغز آن را به سمت خود میکشد.
علایم
احساس خارش و سوزش در بینی، سرخی چشمها و بینی و احیاناً کمی سرخی صورت. اگر با آن تب هم باشد علامات شدیدتر و شدت زکام بیشتر است. هر زکامی که از گرمی باشد با تب شدیدتر میشود.
2- نزله و زکام گرم ناشی از سوءمزاج گرم مغز
سبب آن حرارت مزاج خود مغز است (سوءمزاج گرم) بدون آن که حرارتی از خارج به آن برسد. به خاطر این حرارت، از قسمتهای دیگر بدن بخارات تولید شده به سوی مغز صعود میکند. به دو علت: یکی آنکه هرگاه مغز گرم شود، رطوبت را بیشتر از آن که بتواند هضم کند به سوی خودش میکشد. دوم آنکه هر اندامی که دچار سوءمزاج شود، ضعیف شده از هضم و تحلیل مواد عاجز میشود پس هرگاه رطوبت زیادی در مغز اجتماع پیدا کند، قوت دافعه آن را به مجراها مندفع میسازد.
علایم
همان علامات نوع اول است به علاوه نبض سریع و تغییر رنگ ادرار به زردی.
3- نزله و زکام سرد ناشی از سوءمزاج سرد خارجی
علت ایجاد آن سوءمزاج سردی است که توسط عوامل خارجی عارض مغز میشود مانند برهنه نگه داشتن سر به مدت طولانی در هوای سرد یا مواجهه با آب سرد یا سر را برهنه کردن بعد از ورزش و یا استحمام یا هر کاری که بدن را گرم کرده باشد و منافذ بدن را گشوده باشد که بدین علتها منافذ و مسامات پوست بسته میشود. بدیهی است هرگاه این منافذ بسته شود، بخاراتی که تحلیل میرفتند به واسطه راه نایافتن به بیرون و تحلیل نپذیرفتن، متراکم گشته و به شکل رطوبت درآمده و به سوی منافذ بینی یا حلق و … جاری میشوند و همچنین وقتی مزاج مغز، سرد و ضعیف میگردد (دچار سوءمزاج شده) نمیتواند غذایی را که به آن میرسد هضم کند و نیروی دافعه آن را دفع میکند.
علایم
بروز زکام بعد از اسباب مذکور، مختصری سنگینی در سر، آنچه از بینی و حلق خارج میشود غلیظ و سفید و یا مایل به کبودی است. اگر با آن تب باشد، زکام زودتر بهبود مییابد.
4- نزله و زکام سرد ناشی از سوءمزاج سرد مغز
علت بروز این نوع نزله سردی مزاج خود مغز است بدون اینکه سردی از عوامل خارجی به مغز برسد. یعنی خود مغز دچار سوءمزاج سرد میشود و به دلیل سردی، نمیتواند غذایی را که به سوی آن میآید گواریده و بخاراتی را که به سوی آن صعود میکنند را تحلیل دهد بنابراین بخارات تبدیل به رطوبت گشته و در آن میمانند. اگر قوه دافعه قوی باشد از منافذ بینی و … خارج میشود و اگر قوه دافعه ضعیف باشد انواع بیماریها مثل سکته و صرع ایجاد میشود.
علایم
کندی حواس، کسالت، سنگینی سر بدون گرمی آن، احساس راحتی و منتفع شدن از چیزهای گرم.
5- نزله و زکام حادث از امتلا
یعنی تمام بدن و سر از بخارات ممتلی (پر) میشود و با وجود آن، بخارات از بدن متصاعد شده، به سوی مغز رفته به امتلاء مغز افزوده میشود، در نتیجه امتلای آن از اندامهای دیگر بیشتر شده و نزله و زکام اتفاق میافتد. این قسم (امتلایی) بر حسب اقسام ماده و اخلاط به چهار نوع تقسیم میشود:
نوع اول: امتلای صفراوی است یعنی بخارات صفراوی بر بخارات صعودکننده به سوی مغز غلبه داشته باشد.
علایم
سردرد و سوزش سر و چشم، اشک ریزش از چشم، تلخی دهان و حلق، تشنگی، خروج هوای گرم از بینی، تندی و گرمی منافذ بینی بهطوریکه آن را میسوزاند. گاهاً به سبب شدت حدت و گرمی پرههای بینی و پشت لب زخم میشود. رطوبتی که از آن جاری میشود زرد رنگ و رقیق و سوزان است و سوراخ بینی را میسوزاند.
نوع دوم: نزله و زکام از امتلای دموی یعنی بخارات دموی بر بخارات صعودکننده غالب باشد.
علایم
سرخی چشمها، سنگینی سر، کندی و کدورت حواس، بیمار پیوسته میل به خوابیدن دارد، شیرینی مزه دهان، چیزی که از بینی خارج میشود به رنگ گل سرخ است.
نوع سوم: نزله و زکام از امتلای بلغمی که بخارات بلغمی غالب بر بخارات صعودکننده باشد.
علایم
سنگینی سر، کندی و کدورت حواس، زیادی رطوبت دهان، عدم ادراک مزه غذاها، تغییر در صحبت کردن، گزیدن زبان در هنگام خواب و غذا خوردن.
نوع چهارم: نزله و زکام از امتلای سوداوی یعنی بخارات سوداوی غالب بر بخارات متصاعده به سوی مغز باشد.
علایم
احساس خشکی در چشمها، سنگینی سر و سردرد، بیمزگی و بدمزگی دهان و احساس طعم سوختگی در دهان، هنگام بوئیدن اشیاء، بوی دود و عفونت ادراک کردن.
نکته: استرس و اضطراب و وضعیت نامناسب روحی هم میتواند به طور غیرمستقیم جزء عوامل ایجاد کنندۀ نزله و زکام باشد.
پیشگیری
امام رضا علیهالسلام میفرمایند: “کسی که بخواهد از زکام در هنگام زمستان جلوگیری کند روزی سه لقمه عسل بخورد و از بوییدن گل نرگس کوتاهی نکند و سیاهدانه نیز چنین است و اگر کسی از زکام در هنگام تابستان بترسد هر روز باید خیار تازه بخورد و از نشستن در آفتاب خودداری کند.”
– خاریدن و ماساژ سر، شانه کردن سر بهطوریکه به عمق پوست و پیاز مو برسد به دلیل باز کردن منافذ مانع از ابتلا به زکام است.
– بوییدن گل ارمنی مانع بروز نزله است.
– کسی که زیاد دچار زکام میشود، در حال سلامتی گرمابه و عرق آوردن برایش مفید است زیرا رطوبتها و بخارات که سبب زکام و نزله است با عرق خارج میشود به شرطی که در هنگام خروج، بدن و سر را بپوشاند.
سوپی برای جلوگیری از سرماخوردگی مکرر: رشته فرنگی یک فنجان، آب 6 لیوان، روغن کنجد 2 قاشق، شوید نصف نعلبکی، بال مرغ 2تا با کمی پیاز و نمک و زردچوبه و یک لیمو عمانی تهیه شده و در روز 2-1 بار خورده شود.
پرهیزات و توصیهها
– باید از مصرف گوشتهای غلیظ (مثل گوشت گاو و گوساله)، غذاهای تند، غلیظ، بسیارشور، بسیار ترش، چرب و سرخ کرده، لبنیات، روغن زیاد، نوشیدنیها و غذاهای مولد گاز مثل حبوبات، گردو، پنیر کهنه، سیر و پیاز خام، سبزیجات تند مثل شاهی، میوههای با طبیعت سرد و تر، پرتقال، نارنگی، سالاد و ماست و مخلفات به همراه غذا، آب یخ، قهوه و کاکائو، شیرینی که در قنادی تهیه میشود، غذاهای آماده و یا مانده و کارخانهای و … اجتناب کنند.
– باید از پرخوری، زیادهروی در غذا خوردن و نوشیدن و امتلا دوری کرد.
– بیماران باید کمتر بخوابند بالاخص در روز. همچنین بلافاصله بعد از غذا نخوابند. باید هنگام خوابیدن بالش کوتاه و پست باشد و حتیالامکان نباید به پشت خوابید. بهتر است پیشانی و صورت روی بالش باشد و سر رو به پایین تا ماده از راه بینی خارج شود و به سینه نریزد.
– اگر تب همراه با بیماری است، بیمار به حمام نرود.
– در زمان ابتلا به زکام و نزله باید از ورزش شدید و جماع مکرر پرهیز کرد.
– اگر چه زکام گرم باشد نباید در معرض هوای خنک و باد قرار گرفت و باید سر را پوشیده نگه داشت.
– در تابستان در جایگاهی که مایل به گرمی باشد و در زمستان در جایی که کاملا گرم باشد قرار بگیرند. از نشستن در کنار آب جاری و در برابر باد بپرهیزند.
– نوشیدن آب گرم در نزله مفید است زیرا از آسیب رسانیدن به اعضای تنفسی جلوگیری میکند و آن را نرم میسازد.
– در زمان ابتلا به بیماری، حرکت دادن اندامهای تحتانی بدن (ورزش و نرمشی که باعث حرکت پایین تنه شود) بسیار مفید است و ماده را به سوی پایین میکشد. همچنین مالیدن پاها از زیر زانو با شدت و درد، بهترین و سودمندترین تدابیر است.
– چرب کردن کف دستها و پاها با روغن حیوانی و نگه داشتن جلوی حرارت در هنگام ابتلا مفید است.
– در نزله سرد، پارچه کتان را با آتش گرم کرده بر ملاج سر بگذارند که هرگاه گرمی آن در مغز حس شود فورا نزله ساکن میشود.
– در نزله سرد روغنمالی دست و پا با روغنهای گرم مثل روغن بابونه، روغن مرزنجوش، روغن سداب و روغن سوسن و چرب کردن ناف و مقعد با آنها مفید است. لیکن این روغنها نباید به بینی و سر برسد.
– حریرهای جهت تقویت مغز و مفید برای نزله: خشخاش سفید6 گرم، مغز بادام 7 عدد، نشاسته 6 گرم همه را شیره گرفته، نبات به آن اضافه کرده روی شعله ملایم بجوشانید تا مثل حریره شود. گاهی کمی زعفران هم اضافه نمایید و اگر کمی گشنیز خشک هم افزوده شود، مفید است. بادام مغز را تقویت کرده و گشنیز مانع صعود بخارات به سوی مغز و خشخاش مانع ریختن مواد به اعضا میشود و با مصرف چنین حریرهای از چند عامل ایجادکننده نزله جلوگیری میشود. از دیدگاه طب جدید مصرف مواد غذایی حاوی امگا-3 مثل بادام در آبریزش بینی آلرژیک و آسم مفید است.
– خوردن غذاهای نرم و لغزاننده که سستکننده نباشد مانند اسفیدباج و شورباهایی که در آن شلغم و اسفناج باشد توصیه میشود.
– غرغره با جوشانده زیره سیاه و آویشن نزله را آرام میکند.
بخورات و بوییدنیهای مفید
– در زکام و نزله گرم: تقویت مغز با بوییدن بوهای سرد مثل نیلوفر
– در نزله گرم: بوییدن صندل سرخ که با سرکه ساییده شده باشد و همچنین بوییدن سبوس جو با سرکه
– در نزله ناشی از غلبه صفرا و بخارات آن: بخور بنفشه، بابونه، خطمی، کاهو و پوست خشخاش
– برای تسکین خارش و خنک کردن مغز : بوییدن روغنهای سرد مانند نیلوفر و بنفشه و بوییدن گشنیز تازه یا خشک
– در نزله بلغمی: بخور شوید، بابونه، آویشن و اکلیلالملک
– در نزله سوداوی: بخور بنفشه، خطمی و کاهو
– در زکام سرد: ریختن آب گرم بر جلوی سر و بخور دادن با بخار آب گرم و بوییدن بوهای گرم مثل مرزنجوش و مشک
– در زکام و نزله سرد، سیاهدانه را یک شبانه روز در سرکه خیسانده، بریان کرده، کوبیده و در پارچهای بسته ببویید و نیز بوییدن انیسون توصیه میشود.
– در زکام و نزله سرد، گرمکردن و تقویت مغز با بوییدنیهای گرم مثل سیاهدانه بریان کرده و انیسون، بخور کندر و یا قسط نیز مفید است و زکام را به زودی برطرف میکند. زیرا سیاهدانه بازکننده گرفتگیهای بینی و سینوسهاست و مخصوصا با سرکه برای زکام و نزله مفید است. تاثیر درمانی سیاهدانه در سینوزیت در مقالات طب جدید برابر با آنتیبیوتیک بیان شده است.
– در نزله سرد، بخور گرفتن از بخار شلغم و بابونه نیز بسیار مفید است. و یا بابونه، بنفشه، کشک جو، خشخاش، برگ مورد، برگ سیب، برگ به را جوشانده و از آن بخور بگیرند. بابونه، تقویتکننده مغز و دفعکننده عفونتهاست و بدن را از اخلاط نامناسب پاک میکند و برای بیماریهای سر از جمله نزله مفید است.
نکته: بخورات را نباید در حالت پری شکم و سیری استعمال کرد.
ترکیبات مفید در زکام و نزله سرد
– خوردن مغز فندق بریان با کمی فلفل، منضج سریع زکام و نزلات سرد است.
– خوردن تخم کتان بریان کرده و کوبیده با عسل مخلوط کرده با کمی فلفل در نزله و زکام سرد سودمند است. مصرف تخم کتان از دیدگاه طب جدید برای آبریزش بینی آلرژیک مفید است.
– در زکام و نزله سرد، چند روز صبح مقدار 35 گرم شربت زوفا را با آب گرم مخلوط کرده بخورند. اگر با عرق انیسون یا عرق گاوزبان بخورند بهتر است.
– ریشه شیرینبیان 5گرم، گاوزبان 6گرم با نبات سفید جوشانده صاف نموده بنوشند.
– نوشیدن جوشانده انجیر زرد 23گرم، آویشن و بابونه هر کدام4 گرم از مجربات در زکام سرد است.
– در نزله سرد در وقت تشنگی، آب گرم بنوشند و اگر به جای آب، آب و عسل بدهند بهتر است. در بیماران دچار نزله سرد، استفاده از ترکیب آب گرم و عسل به جای چای مناسب است.
– در نزله و زکام سرد غلیظ، سکنجبین و شربت لیموی کمترشی بدهند زیرا ترشی زیاد ایجاد گزش و خشونت میکند و بهتر است که در آب، کمی پودر ریشه شیرینبیان حل کنند تا ضرر ترشی اصلاح شود.
– آب سبوس گندم با عسل و روغن بادام یا حریره از سبوس گندم و مغز بادام و عسل یا سوپ (حسوی) گندم مفید است.
– حریره از ماش پوست کنده و مغز بادام بدون شکر یا با کمی شکر نیز مفید است. زیرا ماش و ترکیب بادام و شکر هر دو غذاییت بالایی داشته و مانع ایجاد نزله هستند.
– خوردن نان با انجیر و مویز و شلغم و هویج. انجیر و مویز علاوه بر خواص مفیدی که در برطرف کردن نزله دارند، از جمله مواد غذایی هستند که بهتر است به عنوان شیرینی طبیعی در ماه رمضان به جای شیرینیهای مصنوعی و زولبیا و بامیه مصرف شود. انجیر نسبت سایر میوهها غذاییت بیشتری دارد و خوردن آن بخصوص قبل از غذا، ملین طبع است. مویز نیز بدن و دستگاه گوارش را از اخلاط نامناسب پاکسازی کرده و ملین است.
– بنفشه پرورده با عسل (مربای بنفشه)، گلقند عسلی و مربای زنجبیل، مربای بالنگ، به یا سیب. از مرباهای مذکور همراه با نان میتوان به عنوان غذایی سبک و مفید در وعده سحر استفاده نمود.
– زرده تخم مرغ عسلی
– نخوداب با ادویهجات گرم و گوشتهای لطیف
– از گوشتها گنجشک بریان، جوجه کبوتر بریان یا در آش پخته، بزغاله و جوجه مرغ فربه با گندم پخته نافع است.(5-2)
– از سبزیها هویج، شلغم، پیاز پخته مفید است.
ترکیبات مفید در زکام بلغمی
– حریرهای که از سبوس گندم و شیره مغز بادام و عسل درست کرده باشند، مصرف کنند و به جای آب، جلاب بنوشند. زیرا آب ماده را خام میکند و نضج را به تاخیر میاندازد و بلغم را میافزاید.
– اسطوخدوس 4 گرم، گل بنفشه، پرسیاوشان هر کدام 6 گرم جوشانده با نبات بنوشند. اسطوخدوس، مقوی بدن و قلب و مغز و پاکسازیکننده مخصوص مغز از اخلاط و مواد نامناسب، مانع ریختن نزله به اعصاب و جلوگیریکننده از عفونت است. پرسیاوشان، بازکننده گرفتگی بینی و پاککننده ریه و سینه از اخلاط نامناسب است و بنفشه مصلح آن است.
– اگر نیاز به پاکسازی بدن باشد، با مسهل بلغم یا ایارجات تحت نظر پزشک انجام شود. بعد از پاکسازی چند روز صبح، شربت زوفا با آب گرم یا چند شب 10گرم اطریفل با 5گرم اسطوخدوس مخلوط کرده بخورند که در تقویت مغز بسیار موثر است.
– مداومت بر مصرف اطریفلات نیز تحت نظر پزشک، سودمند است.
ترکیبات مفید در نزله و زکام سوداوی:
– پاکسازی سودا با مسهلات مناسب مثل افتیمون و بسفایج با نظر پزشک.
– به عنوان غذا حریرهای از نشاسته، شکر و روغن بادام استفاده نمایند.
– از مجربات بدیع برای زکام سوداوی، نوشیدن جوشانده انجیر و عناب و سپستان و روغنمالی با روغن بادام و بنفشه و کدو و بابونه است.
ترکیبات مفید در نزله و زکام گرم
– در نزله گرم، نوشیدن جوشانده عناب ده دانه با شکر 25 گرم مفید است. اگر همراه با آن سرفه باشد سپستان و بهدانه اضافه کنند.
– در زکام گرم، ماءالشعیر با شربت بنفشه، اندکی آب انار، آب آلو با جلاب و ترک غذاهای با طبیعت گرم سودمند است.
– حریره از آرد باقلا با شیره مغز خیار و مغز بادام.
– غذای بیگوشت از ماش پوست کنده، اسفناج و کدو و مغز بادام یا روغن بادام.
– حریره از آب سبوس گندم، آرد باقلا، نشاسته، کتیرا و روغن بادام و شکر.
– حریره از نشاسته، آرد باقلا، جو پوست کنده، کدو، خرفه، کاهو و روغن بادام. اگر حرارت زیاد نباشد گوشت جوجه ماکیان یا ماهی کیلکا نیز میتوان اضافه کرد. باقلا ریه و سینه را پاکسازی و تقویت کرده و مانع ریزش مواد از مغز به پایین میشود. آرد باقلا با روغن بادام و شکر برای سرفه و خشونت سینه و حلق نافع است.
– اگر بیخوابی وجود داشته باشد، غذایی بیگوشت حاوی ماش و خشخاش و مغز بادام و تخم کاهو مفید است.
– سوپ بادام برای نزله و زکام صفراوی: نشاسته، آرد باقلا، آرد جوی پوست کنده را در آبی که در آن صمغ عربی و شکر سفید و کتیرا حل کرده باشند بپزند و روغن بادام شیرین داخل کرده به قوام حریره بیاورند و گرم گرم بخورند. صمغ عربی مانع ریختن مواد نزله به سینه شده و خروج خلط از سینه را تسهیل میکند. خشونت حلق را برطرف کرده و صدا را صاف میکند. کتیرا مصلح آن است.
– در این بیماری ماءالشعیر موافقترین غذاهاست.
– از میوهها سیب، گلابی، افشره آناناس و خوردن خیار، انار میخوش گلاب زده، هندوانه، آش انار کمترشی به منظور تعدیل مزاج مفید است.
– خوراکی از کدو و اسفناج و هویج با گوشت بزغاله.
– زرده تخممرغ که در سرکه جوشانده باشند همراه با کمی گشنیز خشک و طباشیر.
– آش عدس یا عدس و ماش (ماش پلو) و برنج با زرده تخممرغ.
– اگر حرارت زیاد باشد از روز چهارم و پنجم، خوردن بعضی از ترشیها مثل شربت آلو، نارنج و زرشک تجویز میشود.
حریرهای برای تقویت سیستم ایمنی بدن، نیرو بخشیدن در زمان کوتاه، برطرف شدن دردهای عضلانی و کوبیدگی و بیحالی: آب 2 لیوان، آرد گندم 5 قاشق غذاخوری، روغن زیتون 1 قاشق غذاخوری، گلاب 5 قاشق غذاخوری، شکر 5 قاشق غذاخوری را با کمی دارچین و زعفران بپزید تا غلیظ شود. هر ساعت یک نعلبکی خورده شود.
نکته: در همه انواع نزله باید طبع نرم باشد.
