مقدمه
درد مفاصل یا “وجع مفاصل” یکی از مشکلات شایعی است که از دیدگاه طب سنتی، ناشی از عدم تعادل در اخلاط چهارگانه (بلغم، صفرا، سودا و دم) و طبع فرد است. در این دیدگاه، هر گونه افزایش یا کاهش غیرطبیعی در این اخلاط میتواند منجر به التهاب، درد و اختلال در عملکرد مفاصل شود. برای مثال، افزایش بلغم (سردی و رطوبت) در بدن ممکن است باعث سفتی و درد مفاصل شود، در حالی که افزایش صفرا (گرمی و خشکی) میتواند منجر به التهاب و تورم مفاصل گردد. بنابراین، درمان درد مفاصل در طب سنتی بر پایه اصلاح این عدم تعادل و بازگرداندن تعادل به بدن استوار است.
درمان وجع مفاصل از دیدگاه طب سنتی شامل استفاده از روشهای مختلفی مانند اصلاح تغذیه، گیاهدرمانی، ماساژ با روغنهای گرمکننده و حجامت است..استفاده از گیاهان دارویی مانند اکلیلالملک و بابونه و انجام ماساژ با روغنهایی مانند روغن زیتون یا کنجد نیز میتوانند به کاهش التهاب و درد مفاصل کمک کنند. با رعایت این تدابیر، میتوان درد مفاصل را مدیریت کرده و سلامت کلی بدن را بهبود بخشید.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره درمان وجع مفاصل از دیدگاه طب سنتی صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
درمان وجع مفاصل
شيخ مىفرمايد كه چون تدارك اوجاع مفاصل در ابتداى ظهور آن كرده شود علاجش سهل بود.
اگر تمكن يابد و مستحکم شود خصوصاً متولد از اخلاط مختلفه، علاج او مشكل باشد.
سبک زندگی مبتلایان به بیماری های مفصلی
تغذیه یکی از مهمترین اسباب ضروری است
با توجه به سبك زندگي ماشيني امروزي، تغذيه نادرست، بيحركتي یا کم تحرکی، افزايش وزن و.. درد زانو از بيماريهاي شايع مي باشد که گاهی روند زندگی فرد را مختل میکند.
برای کمک به بهبودی و کاهش مصرف مُسکن و کاهش درد، میتوان نکات سادهای را در تغذیه مدنظر قرار داد:
درمورد تغذیه سه امر زیر مهم است:
1- چه مقدار خوردن
2- چه چیزی خوردن
3- چگونه خوردن
پرهیزهای تغذیه ای
توصیه های غذایی
سایر توصیه ها
چه مقدار خوردن
- کم کردن غذا در منابع طب ایرانی و طب جدید در پیشگیری و درمان درد زانو و انواع کمردردها تأکید شده است
- از آنجایی که اغلب این افراد سوءمزاج سرد و تر داشته، تقلیل غذا و کاهش کالری بسیار کمک کننده بود و به 3 روش قابل اجرا است،
- با کاهش حجم غذا، طبیعت فرصت و توانایی مییابد که مواد زاید را از بدن دفع کند یا تبدیل به ماده خوب کند.
- الف – کم مصرف کردن غذا که رژیم غذایی شامل غذاهای کم کالری باشد و کیفیت غذاها نیز به صورتی باشد که باعث تأثیر مثبت بر کیفیت بیماری بشود
(مصرف غذاهای با مزاج سرد کمتر توصیه میشود).
- در حجم غذا تغییری داده نشود ولی رژیم مصرفی حاوی غذاهای کم کالری باشد.
- حجم غذاها کم بشود ولی رژیم مصرفی از نظر میزان انرژی بخشی کم کالری نباشد.
انتخاب هر یک از این 3 رژیم بر اساس شرایط قوت و ضعف بیمار صورت میگیرد و توجه به این نکته مهم است که کم کردن افراطی غذا میتواند باعث سوءمزاج سرد شود.
چه چیزی خوردن
- بیماران، هم آنهایی که گوارش سالم دارند و هم آنهایی که سوء هاضمه دارند باید از خوردن غذاهایی که هضم سخت دارند، پرهیز کنند.
زیرا احتمال تولید اخلاط بلغمی در آنها بیشتر است.
غذاهای آماده و فست فودها همانگونه که در مطالعات ثابت شده است باعث حملات کمردرد بیشتری میشوند.
این بیماران باید از خوردن غذاهایی که هضم خوبی ندارند، حتی الامکان پرهیز کنند یا مصرف آن محدود شود.
غذاهایی مانند ماکارونی، پنیر پیتزا، غذاهای آماده، برخی آش هایی که رشته دارند و …
خوردن میوه هایی مانند آلو، هلو، خیار، گوجه، خربزه باید محدود شود.
مصرف ترشی جات و مشروبات الکلی درد زانو را میتواند تشدید کند پس باید از رژیم غذایی حذف شوند.
در بین لبنیات دوغ و ماست کمتر مصرف شود و شیر همراه با عسل، دارچین، زنجبیل مصرف شود.
مصرف غذاهایی که هضم سریع دارند و بعد از خوردن آنها احساس سبکی سریع تری رخ میدهد در این بیماران توصیه میشود،
- از بهترین غذاها در این افراد نخوداب است و استفاده از غذاها با مزاج گرم دراین افراد توصیه میشود.
- میوه هایی مانند مویز و انجیر خشک حتی در یک حمله حاد کمردرد مفید هستند.
- پرهیز از خوردن میوه هایی مانند آلو، هلو، چغندر، زردک و خیار، مشروبات الکلی،
- پرهیز از گوشت بخصوص گوشت بز و گاو
- پرهیز از ترشی جات در منابع طب سنتی و تحقیقات طب جدید توصیه شده است،
- حتی در یک حمله حاد پرهیز از این میوه ها،( آلو، هلو، چغندر، زردک و خیار) و خوردن مویز، انجیرخشک و کم کردن حجم غذا کمک به درمان بیماری میکند.
- توجه به مصرف مواد حاوی ویتامین D در پیشگیری و درمان کمردرد مورد تأیید تحقیقات جدید است.
چگونه خوردن
- الف) رعایت اصول نوشیدن آب و سایر مایعات شامل عدم نوشیدن آب در حالت ناشتا یا همراه غذا، نیمه شب، هر زمان که بدن گرم است مثل بعد از ورزش، بعد از جماع یا درحمام، رعایت اصول نوشیدن آب در این بیماران بسیار مهم است و یکی از اصول درمان آنها را تشکیل میدهد.
ب) درهم خوری و استفاده از غذاهای متنوع در یک وعده برای این بیماران مناسب نیست.، به این معنی که در هر وعده غذایی یک نوع غذا خورده شود و مصرف غذا بعد از تخلیه معده از غذای قبلی صورت گیرد.
بهتر است تا غذا هضم نشده و شخص در معده احساس سبکی حس نکرده غذای بعدی میل نشود.
روزه داری برای این افراد خوب است.
حداقل یک ساعت و نیم قبل از خواب، غذا میل نمایند و با شکم پر نخوابند.
در عین حال زود خوابیدن بسیار مهم است.
فعالیت جسمی، فکری و روحی شدید هنگام غذا خوردن و تا دو ساعت پس از غذا نداشته باشند.
پرهیزات غذایی برای بیماران مفصلی
هندوانه، گوشتها، بخصوص گوشتهای مانده و کنسروی و دودی یا نمک سود، ماهی (به جز کیلکا، قزل آلا و ماهی سفید در صورتی که طبخ شده با روغن کنجد و آویشن باشند)،
بخصوص ماهی اگر همراه با تخم مرغ خورده شود بسیار مضر است،
گوشت گاو، گوساله و گاومیش (در صورت ناچاری به مصرف روی آنها دارچین بریزند)،
گوشت خوک و گراز،
گوشت مرغ با ماست یا شیر یا پنیر (مصرف مرغ بخصوص جوجه به تنهایی منعی ندارد).
سرکه یا غذاهای سرکه دار، ترشی جات و هر چه ترش است.
لبنیات (پنیر مطلقاً نخورند مگر با آویشن و نعنا و گردو، شیر را با زنجبیل بخورند و ماست را با نعنا یا آویشن یا زنیان).
تخم مرغ سفت (عسلی موردی ندارد) .
سیرابی و شیردان، کله (ولی پاچه موردی ندارد) .
غذاهای خیلی چرب، حلوا. غذاهای شور
میوه های آبدار (فواکه رطبه) و یا میوه هایی که زود خراب می شوند مثل هلو و زرد آلو. چغندر، زردک و خیار، تره، ترب، تربچه، پیازچه.
همچنین از مصرف آب سرد، آب با غذا و آب در حالت ناشتا باید پرهیز نمایند.
توصیه های غذایی برای بیماران مفصلی
نارگیل، کرفس، کلم، نخود (آب نخود پخته با دارچین و زعفران مخلوط با کمی آب گوشت بهترین غذا بخصوص در مواقع درد است).
انجیر، مویز، گردو، چلغوزه، زیتون و روغن آن، شبت، جعفری، گشنیز، خرما، سیر، شیره خرما، زنجبیل، برگ چغندر، تخم کاج، زعفران، کبر (کاپاریس یا خاویار گیاهی نام دارد و تنها ترشی ای است که می توانند مصرف کنند و در سوپر مارکت ها موجود است.)
گوشت بچه شتر (گاهی).
توصیه های ورزشی برای بیماران مفصلی
ورزش این افراد باید حتی المقدور یک ساعت قبل از غذا و یا دو ساعت بعد از هضم غذا باشد
شنا در چشمه آب گوگردی بسیار مفید است. می توانند به ازای هر 5 لیترآب 3 گرم گوگرد حل کرده بعنوان آب گوگردی در وان استفاده کنند.
استفاده از سونای خشک نیز برایشان مفید است
سایر توصیه ها برای بیماران مفصلی
این افراد باید حتی الامکان دفعات نزدیکی جنسی را کاهش دهند و بخصوص از انجام فعالیت های جنسی تا دو ساعت پس از غذا و در ابتدای شب پرهیز نمایند و در صورت تمایل، هنگام نزدیکی و تا مدتی بعد از آن مفاصل درد ناک را توسط زانو بند، مچ بند و غیره ببندند.
استعمال عطر بخصوص عطر یاس، عنبر، مشک نیز معمولا مفید است.
همچنین در دست کردن انگشتر طلا برای بانوان مفید است
تدابیر کلی تغذیه در درد مفاصل به طور خلاصه
توصیه ها
- کم کردن غذا (مقدار خوردن)
- استفاده از غذاهای سریع الهضم و جید الهضم (چه چیزی خوردن)
- استفاده از غذاهای معتدل در لطافت (چه چیزی خوردن)
- در صورت نیاز به میوه از مویز و انجیر خشک استفاده شود . (چه چیزی خوردن)
- استفاده از مواد غذایی فقط در صورتی که غذای قبلی از معده خارج شده باشد. (چگونه خوردن)
- ورزش قبل از غذا و بعد از هضم غذا (چگونه خوردن)
پرهیزات
- پرخوری
- غذاهای مولد خلط عامل بیماری
- غذاهای غلیظ عسر الانهضام
- مبخرات
- میوه ها به خصوص میوه های رطب
- حلوا
- غذاهای مضر عصب بدون مصلحات آن ها مانند ترشی جات
- لبنیات
- مبردات و مبخرات
- سبزیهای که تولید خلط مائی می کنند چغندر و خیار
تدابیرغذایی در درد پشت
توصیه ها
- تدبیر درد مفاصل
- اگر از خستگی باشد استفاده از غذا های جید لطیف سبک مانند مزوره ماش و شیره بادام و مزورات پخته شده
- اگر از مقاربت باشد استفاده از غذاهای محلل و ملین و مرطب
- اگر از حرارت باشد استفاده از مطفیات حرارت مانند شربت آلو و آب انار میخوش و مزوره سماق یا غوره
- استفاده از غذاهای لطیف مانند نخوداب و نیز گوشت پرندگان با ادویه جات گرم ناشی از سردی مزاج یا بلغم یا ریح
- استفاده از مغزهای گرم و مقوی مانند گردو و انجیر نارگیل – مغز – چلغوزه – و مویز
پرهیزها
- اگر از سردی مزاج یا بلغم باشد
- میوه رطب
- آب سرد
- سبزی های سرد و تر
- پرخوری
- کم کردن غذا ناشی از سردی مزاج یا بلغم یا ریح
- ترک غذای شب ناشی از سردی مزاج یا بلغم
- استفاده از مواد غذایی گرم و قاطع بلغم
تدابیرغذایی در تحجر مفاصل
توصیه ها
- استفاده از غذاهای لطیف
- استفاده از عرق گاوزبان به جای آب
پرهیزها
- شیر
- هر غذای ترش
- میوه ها ی تر
- آب سرد
- غذای شب
- سوء هضم
تدابیرغذایی در نقرس حاد
توصیه ها
- تبدیل مزاج با مطفیات حرارت مانند آلو و تمر هندی و سکنجبین
- تبدیل مزاج با مبردات و مرطبات
- در حرارت شدید ماء الشعیر سرد با آب انار
تدابیرغذایی در نقرس بارد
توصیه ها
- تدابیر درد مفصل ساده و بلغمی و سوداوی
- استفاده از مربای زنجبیل
- استفاده از غذاهای لطیف
- نخوداب با گوشت هایی که خون را تغلیظ کند
- استفاده از سیر و کلم ( نافع ترین )
پرهیزها
- غذاهای غلیظ
- غذاهای شدید القبض مانند آب انار و آب انگور
- غذاهای شدید التحلیل
تدابیرغذایی در عرق النسا و درد ورک
توصیه ها
- در دموی استفاده از مسکنات حدت خون مانند شربت آلو با سکنجبین و آب انار
- در دموی استفاده از مزورات و بعد از بهبودی استفاده از گوشت های لطیف مانند جوجه مرغ
- در صفراوی استفاده از غذاهای مبرد مانند خیار و کدو و بعد از بهبودی استفاده از گوشت های لطیف مانند جوجه مرغ با ترشی ها مانند آب غوره یا آب سماق
- در بلغمی گرسنگی کشیدن
پرهیزها
- ترشی ها
- لبنیات
- کثیر الغذا بطی الانهضام
- میوه
- غذای شب
- آب سرد
تدبیر دیر راه افتادن کودکان
توصیه ها
- بادنجان را با کلاه آن در سایه خشک کرده و پودر کرده تا یازده روز هر روز حدود یک و نیم گرم استفاده شود
- کلم و گردو و سیر و خردل (ضمادا و اکلا)
- کلم را جوشانده و تنها و یا با گردو و روغن زیتون استفاده شود
