رژیم غذایی در بیمار دیابتی

مقدمه

در طب سنتی، دیابت نه به عنوان یک بیماری مجزا، بلکه به عنوان نشانه‌ای از عدم تعادل مزاجی و اختلال در عملکرد اعضای اصلی بدن به ویژه کبد و کلیه‌ها شناخته می‌شود. این نگرش جامع، درمان دیابت را فرآیندی چندبعدی می‌داند که در آن تغذیه مناسب نقش محوری ایفا می‌کند. برنامه غذایی ارائه شده در این مقاله، با تکیه بر اصول حکمت سنتی و با استفاده از مواد غذایی متعادل‌کننده مانند ماءالجبن، سوپ‌های گیاهی و غذاهای حاوی گشنیز و شنبلیله طراحی شده است. این رژیم نه تنها به کنترل قند خون کمک می‌کند، بلکه به تدریج تعادل از دست رفته بدن را بازمی‌گرداند و از بروز عوارض دیابت پیشگیری می‌نماید.

تکمیل این برنامه غذایی، تدابیر درمانی مکملی است که طب سنتی برای مدیریت بهتر دیابت پیشنهاد می‌دهد. از مصرف شربت‌های طبیعی مانند شربت آبغوره و رب انار تا استفاده از ماسک‌های پوستی حاوی سدر و حنا، تمامی این توصیه‌ها با هدف خنک کردن حرارت داخلی، تقویت عملکرد کبد و کلیه‌ها و بهبود گردش مواد در بدن طراحی شده‌اند. این رویکرد یکپارچه که تغذیه درمانی را با تدابیر پوستی و گیاهی ترکیب می‌کند، نمونه‌ای بارز از نگاه همه‌جانبه‌ای است که طب سنتی در درمان بیماری‌های مزمن مانند دیابت ارائه می‌دهد و می‌تواند مکمل ارزشمندی برای درمان‌های رایج باشد.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره رژیم غذایی در بیمار دیابتی صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

رژیم غذایی در بیمار دیابتی

تغذیه صبح

ماء الجبن

هر روز صبح ناشتا 3 لیوان از مخلوط عرقیات خارشتر، بید، خارخاسک، برگ گردو، برگ زیتون ، نیلوفر، کاسنی ، شنبلیله، باریجه و گزنه را بردارید و داغ کنید، در هر لیوان 2 قاشق غذاخوری پودر ماءالجبن حل کنید. سپس لیوان اول را در همان حالت گرم، جرعه جرعه بنوشید. پس از نوشیدن آن به مدت نیم ساعت ، کمی ورزش کنید به نحوی که عرق کنید.پس از گذشت نیم ساعت لیوان دوم را گرم بنوشید.مجددا به مدت نیم ساعت ورزش کنید تا عرق کنید.پس از نیم ساعت دوم، لیوان آخر را همچنان گرم بنوشید . سپس تا 3-2 ساعت چیزی نخورید.

اگر به پودر ماء الجبن دسترسی ندارید، ماء الجبن را به روشی که در نوشتارهای قبلی (در مورد تدابیر درمانی بیماری پسوریازیس) ذکر شده تهیه نمایید.

اگر پس از مدت ذکر شده میل به خوردن صبحانه داشتید، می توانید از یک کف دست نان ( از مصرف نان باگت یا نانهای فانتزی حجم دار بپرهیزید. بهترین نان برای شما نان سنگک برشته است.) به همراه کمی عسل و یا سیب پخته شده یا رب سیب استفاده نمایید. همراه با صبحانه یک قاشق چایخوری سیاه دانه نیم کوب را به صورت خشک مصرف نمایید.

طرز تهیه رب سیب: آب سیب رسیده شیرین را بگیرید و در ظرفی بریزید و روی حرارت غیر مستقیم به روش بن ماری(مثلا روی کتری در حال جوش) قرار دهید، آنقدر بماند تا غلیظ شود و به قوام رب برسد.

ناهار و شام 

1. سوپ گشنیز : که در تهیه آن از جو ، گشنیز ،شلغم، خرفه،شوید، اسفناج یا برگ چغندر ، عدس ، ماهیچه گوسفند یا گوشت جوجه خروس یا مرغ ، کبک یا بوقلمون ، آلو بخارا و یا آلوچه استفاده شود و در انتهای طبخ به آن به آن آبغوره و روغن زیتون اضافه شود.
2. سوپ سبزیجات : که سبزیجات آن شامل والک ، کرفس، تره کوهی ، کنگر،گزنه، شنگ ، مرزه کوهی ، گشنیز ، برگ پنیرک ، مرزنجوش ،گل کلم، آلوچه، نخودفرنگی، ریواس کوهی ، نعنا ، جعفری و سیر کوهی (هر تعداد از سبزیجات که با توجه به فصل در دسترس بود) باشد و گوشت آن از گوشتهای ذکر شده در سوپ فوق باشد. چاشنی آن را آبغوره ، سرکه ، سماق ، لیموترش ، قره قروت و یا انار تشکیل دهد.
3. ماهی کیلکای دارچین زده 15-12 عدد به صورت کباب در فر یا روی زغال تهیه شود. برای تهیه این غذا ابتدا ماهی کباب شده و سپس دارچین به آن اضافه شود. اگر طعم ماهی را به این صورت دوست ندارید، می توانید گوشت ماهی را چرخ کنید و در هر سوپ یا خورشتی که تهیه می کنید 3-2 قاشق غذاخوری از این گوشت چرخ شده بریزید.
4. قلیه ماهی با ماهی کیلکا: ماهی کیلکا را فیله کنید (سر آن را با کارد تیز بزنید و به آرامی شکم آن را باز کرده واستخوان را خارج کرده و در آب سرد بشویید و در آبکش بریزید ) مقدار خیلی کمی نمک به آن بپاشید و 30 دقیقه در ظرفی بماند. یک عدد پیاز کوچک و 3-2 حبه کوچک سیر را با زردچوبه کمی تفت دهید و سپس شنبلیله و گشنیز خرد شده را به نسبت 1 به 4 اضافه کرده و چند دقیقه تفت دهید. سپس مقداری تمرهندی هسته گرفته را که قبلا با آب مالش داده و مخلوط کرده اید ، به همراه یک قاشق چای خوری گرد لیمو اضافه کنید و بگذارید مواد کمی پخته شده و جابیفتد، سپس ماهی را اضافه کرده و 10 دقیقه بعد غذا حاضر است.
5. ماهی کیلکا تنوری: ماهی را فیله کنید و یک سیخ چوبی باریک نوک تیز (مثل سیخ کباب حسینی) از یک طرف وارد و از طرف دیگر به نحوی خارج کنید که ماهی پهن بماند. سپس خمیری تهیه شده از مخلوط شیره تمرهندی (تمرهندی که در آب مالش داده شده و هسته هایش جدا شده) ، زردچوبه ، گشنیز خرد شده، کمی زیره ، آب لیمو(به جای آبلیمو می توانید از آب نارنج یا آب انار ترش استفاده کنید) و مقدار کمی نمک را روی ماهی بمالید. سینی فر را کمی چرب کرده و ماهی را داخل فر تنوری کنید.
6. آبگوشت میوه : گوشت را با آب ، پیاز و نمک و زردچوبه بگذارید بپزد. پس از یک ساعت لپه و پس از ساعت دوم میوه شامل سیب ، به، گوجه سبز، آلو، آلبالو (بسته به فصل) را اضافه کنید. (البته آلبالو باید 10 دقیقه قبل از برداشتن از روی حرارت اضافه شود.) در موقع سرو روی غذا کمی دارچین بپاشید.
7. اشکنه رب انار: یک عدد پیاز کوچک خرد شده را در کمی روغن روی حرارت ملایم تفت بدهید ، سپس نصف قاشق آرد جو را اضافه کرده با قاشق کمی هم بزنید. آنگاه 1 قاشق شنبلیله خشک را با کمی زردچوبه اضافه کنید. 3 پیمانه آب با یک سوم پیمانه رب انار و اندکی نمک را اضافه کرده و حرارت را زیاد کنید تا به جوش بیاید. سپس1 زرده تخم مرغ به مایه اضافه کنید و10 دقیقه روی شعله ملایم بجوشانید.
8. اشکنه گشنیز و شنبلیله : یک عدد پیازکوچک خرد شده را در کمی روغن روی حرارت ملایم تفت بدهید ، سپس نصف قاشق آرد جو را اضافه کرده با قاشق کمی هم بزنید. سپس یک حبه سیر کوبیده را با کمی زردچوبه اضافه کنید. بعد گشنیز و شنبلیله خرد شده به نسبت 4 به 1 اضافه کنید و چند دقیقه هم بزنید. 3 پیمانه آب با شیره تمرهندی و اندکی نمک را اضافه کرده و حرارت را زیاد کنید تا به جوش بیاید. سپس 1 زرده تخم مرغ به مایه اضافه کنید و 10 دقیقه روی شعله ملایم بجوشانید.
9. آش با چاشنی های مختلف:مقداری لپه را با نمک و زردچوبه و آب در دیگ جاداری بریزید و روی آتش ملایم بگذارید و نیم ساعت بجوشانید تا لپه نرم شود. سپس سبزی شامل گشنیز ، جعفری و تره را اضافه کنید و نیم ساعت دیگر بپزید. سپس مقداری برنج را که از قبل مثل کته پخته اید را اضافه کنید و بگذارید آش جا بیفتد. نیم ساعت قبل از برداشتن به عنوان چاشنی مقداری رب انار یا شیره تمرهندی یا شیره زرشک یا آب آلو اضافه کنید. موقع سرو کمی پودر سماق روی آش بپاشید.
10. قرمه آلو: گوشت گوسفند خرد کرده را با پیاز کمی تفت دهید. سپس یک پیمانه لپه و 150 گرم آلو و 2 قاشق شنبلیله را اضافه کرده و کمی تفت دهید. نمک ، زردچوبه و آب اضافه کنید و بگذارید غذا جابیفتد.
11. قرمه آب غوره: گوشت گوسفند خرد کرده را با پیاز کمی تفت دهید. سپس نیم کیلو سبزی خرد شده شامل اسفناج، برگ چغندر ، تره و کمی شنبلیله به علاوه زردچوبه را اضافه کرده و کمی تفت بدهید. سپس نیم پیمانه لپه، 3 پیمانه آب، کمی نمک اضافه کنید و بگذارید جا بیفتد. سپس 5/1-1 پیمانه آبغوره بی نمک را اضافه کنید و پس از چند دقیقه از روی حرارت بردارید.
12. قیمه آلو: گوشت گوسفند خرد کرده را با پیاز کمی تفت دهید. آب اضافه کنید و بگذارید بپزد. وقتی گوشت نیم پز شد، لپه، آلو ، نمک و زردچوبه را اضافه کنید و بگذارید خورشت جا بیفتد.
13. خورشت آلو اسفناج: گوشت گوسفند خرد کرده را با پیاز کمی تفت دهید. آب اضافه کنید و بگذارید بپزد. وقتی گوشت نیم پز شد، اسفناج را که قبلا کمی تفت داده اید به همراه آلو اضافه کنید، زرد چوبه و نمک هم اضافه کرده و بگذارید خورشت جا بیفتد. در انتها کمی آّبغوره به غذا اضافه نمایید.
14. خورشت کدو مسما: که از گوشت ، پیاز ، نمک ، زردچوبه، کدو سبز و غوره تازه یا آبغوره یا آبلیمو(به عنوان چاشنی) تهیه می شود.
15. قلیه کدو: پیاز را تفت داده و کدو سبز پوست کنده و خرد نموده را در آن ریخته ، نمک و زردچوبه اضافه کنید و بگذارید بپزد، وقتی آبش تمام شد و کدو پخته شد، با نان قابل مصرف است.
16. کوفته با چاشنی های مختلف: با ترکیب گوشت چرخ کرده ، کمی برنج، سبزیجات تره ، جعفری، گشنیز ، کمی شنبلیله و پیاز کوفته هایی به اندازه پرتقال درست کرده و با آب بپزید. در آب آن به عنوان چاشنی از آبغوره، آب زرشک ، یا آب سماق استفاده کنید و داخل کوفته آلو و زرشک بگذارید.
17. خوراک ماهیچه و آلوبخارا (یک غذای افغانی) : پیاز را 4 قاچ کنید و با گوشت وآب و کمی نمک روی حرارت بگذارید. در قابلمه را باز بگذارید تا گوشت بپزد و بیشتر آب آن تبخیر شده و کمی بماند. در ظرف دیگری آلوبخارا و زرد چوبه و پیاز رنده شده را کمی تفت دهید. سپس آن را به قابلمه گوشت اضافه کرده و نیم ساعت دیگر بپزید.
18. خورشت نخودفرنگی و شوید (یک غذای ترکیه ای) : گوشت گوسفند خرد شده را در پیاز کمی تفت دهید و بگذارید با آب 3 ساعت بپزد. در پایان ساعت دوم نخودفرنگی و شوید را اضافه کنید و بگذارید آب خورشت کمی بخار شده و خورشت جا بیفتد.
19. خورشت کنگر : که در آن از نخود فرنگی ، لوبیا سبز ، عدس ، جو ، نعنا ، ترخون ، بامیه و کنگر استفاده شده باشد.
20. زرشکیه به اشکال زیر: الف) مرغ شکم پر که داخل شکم آن از زرشک و گشنیز پرشده باشد. ب) گوشت مرغ را در آب نیم پز کنید و کف آن را دوربریزید، سپس به آن زرشک، مقداری به خرد شده و مقدار بیشتری گشنیز اضافه کنید و بگذارید خوب بپزد.
21. خورشت لوبیا رشتی : به این ترتیب که لوبیای رشتی در آب گرم مدتی خیسانده شده و پوست آن گرفته شود. سپس آن را با شوید خشک یا تازه و کمی زردچوبه و نمک و پیاز رنده شده ، روی شعله ملایم طبخ نمایید.
22. آش جو به یکی از دو صورت زیر : الف) لوبیای سفید ، جو و دال عدس را در ظرف مناسب طبخ ریخته و کمی نمک و پیاز و زردچوبه به آن اضافه کنید و روی شعله ملایم قرار دهید تا کاملا پخته و نرم شود. سپس مواد پخته شده را کوبیده و با پودر آویشن و روغن زیتون و آبغوره میل نمایید. ب) گوشت گوسفندی را با نخود و جو یا گندم و غوره تازه یا آبغوره و کمی نمک و پیاز و زردچوبه در ظرف مناسب ریخته روی حرارت قرار داده و پس از نرم شدن مانند دستور بالا ، مواد را کوبیده و با چاشنی های ذکر شده مصرف نمایید.
23. خورشت سیب درختی : که مواد آن را سیب درختی ، غوره تازه یا آبغوره ، گوشت گوسفند یا کبک یا بوقلمون ، آلوبخارا یا آلوچه به اضافه کمی نمک و پیاز و زردچوبه تشکیل دهند.
24. نخوداب : نخود به میزان لازم با آب و کمی نمک و مقداری شوید و گشنیز روی شعله ملایم حرارت پخته شود و در هنگام مصرف به عنوان چاشنی از روغن زیتون و آبلیمو استفاده شود.
25. بورانی گزنه : گزنه با پیاز و نمک و زردچوبه کاملا پخته و کوبیده شود و همراه با ماست مصرف شود.
26. خورشت گزنه : که از گزنه همراه با نعنا ، جعفری ، گوشت طیور یا گوسفند به اضافه مقداری نمک و زردچوبه و پیاز تهیه شود.
27. خورشت جو : که مواد آن را جو ، مرزنجوش ، گندم بعلاوه گوشت های ذکر شده در غذاهای قبلی تشکیل دهند.
28. گوشت چرخ کرده با پیاز و شوید پودر شده و زیره سیاه مخلوط شده ، به صورت کوفته ریز در آمده و در آب با کمی آب لیموترش پخته شود.
29. خورشت چاغاله بادام : که از چاغاله بادام ، نعنا ، جعفری و گوشت گوسفند ، مرغ ،خروس یا کبک تهیه شود.
30. خورشت ریواس : پیاز را در روغن تفت داده و گوشت را اضافه کنید و بگذارید بپزد. در ظرفی دیگر کمی روغن داغ کرده و ریواس خرد شده را 6-5 دقیقه در آن تفت بدهید. سپس نعنا و جعفری را اضافه کرده و 10-8 دقیقه دیگر تفت دهید و سپس از روی حرارت بردارید.وقتی گوشت نیم پز شد، سبزیجات سرخ شده را با کمی نمک و فلفل و آبغوره اضافه کنید و بگذارید خورشت جابیفتد. در 15 دقیقه آخر پخت در قابلمه را باز بگذارید.
31. کته شوید : روش تهیه آن مثل کته گشنیز است با این تفاوت که سبزی آن شوید می باشد.
32. کته گشنیز : برنج با مقدار زیادی گشنیز به صورت کته پخته شود (مثل سبزی پلویی که سبزی آن فقط گشنیز باشد).

چند نکته کاربردی در رژیم غذایی دیابت

نکته 1: مخلوط قره قات و گلاب : 75 گرم قره قات را در 450-300 سی سی گلابی که روی حرارت به حد جوش رسیده ، ریخته و به مدت 48-24 ساعت در ظرف دربسته (به نحوی که تبادل هوا صورت نگیرد) در هوای معمولی نگه دارید و سپس با پارچه نخی یا کتانی تمیز عصاره کشی نمایید. از عصاره به دست آمده روزانه یک استکان در سوپ یا خورشتی که به عنوان غذای خود تهیه کرده اید ، بریزید.

نکته 2: می توانید موقع مصرف روی غذاها سماق پاشیده و میل کنید.

نکته 3: در صورت گرسنگی و احساس ضعف می توانید از یک قاشق مرباخوری عسل زیر زبانی استفاده کنید.

میوه های مفید برای بیماران دیابتی

سیب رسیده شیرین ، گلابی، انارشیرین، تمرهندی، آلو ، زردآلو، شاهتوت، مغز بادام پوست کنده

از آب میوه های فوق نیز می توانید به عنوان نوشیدنی استفاده کنید.

نکته: فاصله مصرف میوه، آبمیوه و سایر نوشیدنی ها با غذا حداقل 5/1-1 ساعت باشد.

نوشیدنی های مفید برای بیماران دیابتی

1) شربت آبغوره و رب انار: آبغوره و رب انار را به نسبت 3 به 2 مخلوط کرده و روزی 3-1 بار به صورت رقیق شده میل کنید.

2) شربت آبغوره خانگی :

الف) تخم خرفه 75 گرم ، اسفرزه 25 گرم ، خاکشیر 50-25 گرم ، و زنیان 25 گرم ، همه را در 5/1 لیتر آبغوره بدون نمک خیسانده و 48 ساعت در هوای معمولی نگهداری کنید. سپس با پارچه ای تمیز عصاره کشی نموده و از مایع حاصله روزی 3-1 بار هربار نصف استکان به صورت رقیق شده میل نمایید.

ب) تخم خرفه 75 گرم ، اسفرزه 25 گرم ، زرشک 25 گرم ، همه را در 5/1 لیتر آبغوره خانگی بدون نمک خیس کرده و پس از 48 ساعت نگهداری در هوای معمولی عصاره کشی کرده و روزی 3 بار (ساعت 10 صبح ، 4 عصر و هنگام خواب) میل کنید.

3) شربت سرکه و رب انار : سرکه و رب انار را به نسبت 3 به 2 مخلوط کرده و روزی 3-1 بار رقیق کرده و میل کنید.

4) دوغ ترش به همراه کمی نعنا خشک و یا گل سرخ

5) دم کرده گزنه : یک قاشق غذاخوری گزنه را در آب جوش ریخته و در ظرف در بسته ای (به طوری که بخار آن خارج نشود) به مدت 20-15 دقیقه دم کرده ، سپس صاف کرده و میل نمایید. توجه کنید که این دم کرده باید مانند چای ، گرم میل شود و به قول معروف از دهان نیفتد !

6) ماء الشعیر طبی: جو را به مدت 24 ساعت بخیسانید و سپس با 14-20 برابر آن آب روی حرارت قرار دهید. به محض شکفته شدن جو حرارت را خاموش کرده و آب روی آن را صاف کنید. آب به دست آمده ماءالشعیر طبی است.

پایین آوردن قند خون از طریق پوست 

1. سدر ، برگ مورد و حنا را به مقدار مساوی از هرکدام با مقداری سرکه خانگی یا آبلیمو و روغن زیتون مخلوط کنید و سپس خمیر حاصل را در حمام روی تمام قسمت های پوست بدن (از سر تا پا) بمالید و نیم ساعت بعد پوست را شسته و آبکشی نمایید. این ترکیب شستشو برای پایین آوردن قند خون ، برگرداندن شادابی و طراوت به پوست ، تقویت موها و جلوگیری از ریزش آن ها موثر می باشد.
2. 50-40 عدد هندوانه ابوجهل را آسیاب کنید و کف یک جوراب ضخیم را از آن پودر خشک پر کنید و جوراب را بپوشید. به مدت 4-3 ساعت جوراب در پایتان باشد.
3. البته انواع خاص دیگری نیز از این بیماری وجود دارند که از جمله آن ها دیابت حاملگی و نقایص ژنتیکی همراه با دیابت و… هستند ولی شیوع آن ها نسبت به این دو نوع کمتر است.