مقدمه
هوا به عنوان یکی از ارکان ششگانه سلامتی در طب سنتی، نقش حیاتی در حفظ تعادل بدن و ارواح حیوانی، نفسانی و طبیعی ایفا میکند. این عنصر نه تنها در ساختار بدن انسان تأثیرگذار است، بلکه از طریق فرآیندهای ترویح (تنفس) و تنقیه (دفع مواد زائد) به تعدیل و پالایش ارواح کمک مینماید. هوای مطلوب باید از نظر حرارت و برودت متعادل، عاری از آلایندهها و ذرات مضر بوده و در مناطق مرتفع و آزاد جریان داشته باشد. کیفیت هوا تأثیر مستقیمی بر سلامت انسان دارد، بهطوری که هوای پاک و متعادل میتواند عاملی پیشگیرانه و حتی درمانی محسوب شود، در حالی که هوای آلوده و نامتعادل خود منشأ بسیاری از بیماریهاست.
تغییرات فصول نیز تأثیر عمیقی بر بدن انسان میگذارد. هر فصل با ویژگیهای خاص خود میتواند موجب غلبه اخلاط مختلف شود؛ بهار با غلبه خون و بیماریهای دموی، تابستان با افزایش صفرا و امراض صفراوی، پاییز با تشدید سودا و بیماریهای سوداوی، و زمستان با تولید بلغم و امراض بلغمی همراه است. شناخت این تأثیرات و تطبیق سبک زندگی با شرایط هر فصل، از اصول مهم حفظ سلامتی در طب سنتی به شمار میرود. این دانش به ما کمک میکند تا با پیشبینی تغییرات فصلی و اتخاذ تدابیر مناسب، از بسیاری از بیماریهای مرتبط با فصول پیشگیری نماییم.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره مبحث هوا بیشتر صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تأثیر هوا بر بدن
هوا از جمله سته ضروریه و مهمترین آنها است. علاوه بر اینکه بهعنوان یکی از عناصر اربعه در ساختن بدن و ارواح نقش دارد سبب اصلاح ارواح (حیوانی، نفسانی، طبیعی) و معدّل آنها است که این تعدیل شامل ترویح و تنقیه است. ترویح روح هنگام ورود هوا (دم) انجام میشود. مزاج هوای اطراف ما نسبت به مزاج روح سرد است چراکه مزاج روح بسیار گرم است ازاینرو پس از مخلوط شدن روح با هوا گرمی آن گرفته شده و از استحاله و سوءمزاج آن پیشگیری میشود سپس باید این هوا خارج شده و هوای تازه وارد شود در این موقع (بازدم) بخار دخانی همراه هوا از روح جدا شده و خارج میگردد که این مرحله تنقیه نام دارد.
هوای خوب
هوای خوب که حافظ سلامتی است و در صورت از بین رفتن سلامتی عامل ایجاد آن میباشد واجد خصوصیاتی بهشرح زیر است:
- معتدل در حرارت و برودت
- پاک و صاف بوده و با بخارات و دودها و ذرات خارجی مخلوط نباشد خصوصاً با بخار کشتزار بقول مانند باقلا، کلم و شاهی یا درختان سمی چون انجیر و گردو یا برنجزار و نیزار یا بطایح (محل تجمع آب ساکن) یا بوی آهک، زغال، گوگرد و جیوه و نیز گرد و غبار یا ذرات معلق در هوا یا سیگار
- هوای آزاد بهتر از هوای محبوس بین دیوارهاست مگر وقتی هوا آلوده به عوامل عفونتزا باشد (هوای فاسد)
- هوا در نواحی مسطح و مرتفع بهتر از هوا در نواحی پست است زیرا در نواحی پست هوا محتبس بوده و بادهای خوب در مناطق مسطح و مرتفع بیشتر میوزد.
- هوایی که با طلوع خورشید بهسرعت گرم و با غروب آن بهسرعت سرد شود لطیف است و مستعد عفونت میباشد.
در مجموع باید گفت نشانه هوای خوب آنست که نفس کشیدن در آن راحت باشد و حلق و مجاری هوایی را نفشارد و سبب تنگی نفس نشود.
تغییرات هوا
تغییرات هوا یا طبیعی هستند یا غیرطبیعی و غیرطبیعی یا مضادّ طبیعت است یا نیست و تغییرات طبیعی تغییراتی است که بهسبب انتقال از فصلی به فصل دیگر در هوا بهوجود میآید.
فصول و تأثیرات آن در بدن انسان
بهترین احوال فصول وقتی است که بر مزاج طبیعی خود باشند نه گرمتر و نه سردتر از آن
فصل بهار معتدل در کیفیات اربعه (حرارت، برودت، یبوست و رطوبت) می باشد، طبع خون و روح دارد چون خون را به صورت معتدل به ظاهر می کشاند رنگ پوست مردم سرخ می شود. فصل بهار به سبب اعتدال مزاج و لطافت و تحریک خود مقوی قوا و محرک آنها جهت دفع مواد محتبس در نقاط مختلف بدن می باشد. هر مرض مادی که ماده آن در فصل زمستان در بدن ساکن بوده است در فصل بهار غلیان و هیجان پیدا نموده، نضج یافته و مندفع می گردد. چون این مواد نمی توانند بطور کامل از بدن دفع شوند لذا به اعضای ضعیف دفع شده و باعث تولید بیماریهای مناسب با فصل بهار می گردد. این بیماریها عبارتند از: دمامیل، خراجات، بثوارت، اسهال خونی، رعاف، مالیخولیا، آماس ها، خناق، پارگی رگها به علت زیادی خون، خون آمدن از گلو، اورام حلق، خارش، جرب و ….
فصل تابستان مثیر و مهیج صفرا است زیرا طبیعت فصل تابستان گرم و خشک می باشد. این حالت باعث تولید امراض صفراوی می گردد مانند غبّ، حمّی محرقه و صفراویه، عطش، کرب معدی و قلبی، حصبه، تب مطبقه، درد گوش و چشم، باد سرخ و … . بیماریهای تابستان زودگذر می باشد.
فصل پاییز (خریف) طبیعتی مناسب با مزاج سودا دارد (سرد و خشک) لذا در آن سودا افزایش می یابد. در این فصل به علت تغییرات هوا، گرمای نیمروز و سردی بامداد و شامگاه، بسیاری میوه ها و تباه شدن خلطها به علت بسیار خوردن میوه ها، انسداد مسامات به علت تغییرات هوا، اخلاط تغییر و تعفّن یافته و امراض سوداوی زیاد تولید می شود. بیماریهای این فصل عبارتند از: جرب، قوبا، سرطان و اورام سرطانی، اوجاع مفاصل، درد پشت و درد رانها، تب های مرکب، تب ربع، درد طحال، تقطیر بول، عسر البول، زلق الامعاء، عرق النساء، قولنج، سکته، خناق و ذبحه صفراوی ، کرم شکم و غیره.
فصل زمستان موجب زکام ، نزله، درد گلو، سل، ذات الجنب، ذات الریه، سردرد، صرع، سکته ، سرفه و بسیاری تولید بلغم و امراض بلغمی می گردد. و علت آن برودت هوا، تکثیف مسامات، کمی حرکات تحلیل برنده رطوبات ، زیادی خواب، زیاد خوردن غذاهای غلیظ می باشد. هیچ فصلی به اندازه زمستان برای شکستن سودا موثرتر نمی باشد و علت آن افزایش رطوبت در این فصل است.
