مقدمه
کمکاری تیروئید یکی از شایعترین اختلالات غدد درونریز است که به دلیل تولید ناکافی هورمونهای تیروئیدی ایجاد میشود. این وضعیت که با علائمی مانند خستگی مزمن، افزایش وزن، خشکی پوست، احساس سرما و افسردگی همراه است، نیازمند مداخله درمانی مناسب و تغییرات سبک زندگی است. از آنجا که کمکاری تیروئید میتواند بر متابولیسم پایه بدن تأثیر بگذارد، اتخاذ تدابیر صحیح میتواند به بهبود کیفیت زندگی بیماران کمک شایانی کند. در طب سنتی نیز بر اهمیت تنظیم مزاج و استفاده از مواد غذایی مؤثر در تحریک عملکرد تیروئید تأکید شده است.
تدابیر مدیریت کمکاری تیروئید شامل سه بخش اصلی میشود: درمان دارویی با لووتیروکسین، اصلاح رژیم غذایی و تغییرات سبک زندگی. مصرف مواد غذایی حاوی ید، سلنیوم و روی مانند ماهی، تخممرغ و آجیل میتواند به بهبود عملکرد تیروئید کمک کند. همچنین، پرهیز از غذاهای گواتروژن مانند کلم خام و شلغم در موارد کمبود ید توصیه میشود. از دیدگاه طب سنتی، استفاده از گیاهانی مانند اکیناسه و جینسینگ (تحت نظر پزشک)، انجام ورزشهای ملایم و مدیریت استرس نیز میتوانند در کنار درمان استاندارد مؤثر باشند. توجه به این نکته ضروری است که هرگونه تغییر در رژیم غذایی یا مصرف مکملها باید با نظر پزشک معالج باشد تا با درمان دارویی تداخل ایجاد نکند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره تدابیر کم کاری تیرویید صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تعریف کم کاری تیرویید
کمکاری تیروئید (Hypothyroidism) یک اختلال شایع غدد درونریز است که در اثر کاهش تولید هورمونهای تیروئیدی (T3 و T4) توسط غده تیروئید ایجاد میشود. این وضعیت معمولاً زمانی رخ میدهد که غده تیروئید به اندازه کافی هورمون ترشح نکند یا به دلیل مشکلات هیپوفیز/هیپوتالاموس، تحریک ناکافی برای تولید هورمون دریافت کند.
نکات کلیدی:
– شایعترین علت در مناطق با کمبود ید، بیماری هاشیموتو (التهاب خودایمنی تیروئید) است.
– علائم شامل **خستگی مزمن، افزایش وزن، خشکی پوست، یبوست، احساس سرما، ریزش مو و افسردگی میشود.
– تشخیص با آزمایش خون (سطح بالای TSH و سطح پایین T4 آزاد) تأیید میشود.
– درمان اصلی، مصرف روزانه لووتیروکسین (هورمون جایگزین T4) تحت نظر پزشک است.
⚠️ توجه: کمکاری درماننشده میتواند به عوارض جدی مانند نارسایی قلبی، افسردگی شدید یا کما (میکسِدم) منجر شود.
پرهیزات
انواع روغن های نباتی و مایع به جز روغن بادام
روغن زیتون
روغن کنجد
انواع کره های گیاهی
مارگارین
انواع آبمیوه های صنعتی
انواع مواد غذایی خمیری و حجیم مانند تریدها
ماکارونی
لازانیا
رشته های صنعتی
نان باگت
سایر نانهای فانتزی حجیم
انواع مواد مخدر و دخانیات مانند سیگار
انواع نوشیدنی های گازدار مانند نوشابه
دلستر
انواع سس های صنعتی مانند مایونز
کچاپ
سس گوجه فرنگی
انواع فست فود مانند ساندویچ
پیتزا
خمیر پیتزا
پنیر پیتزا
انواع فراورده های گوشتی صنعتی مانند سوسیس
کالباس
همبرگر
کباب لقمه
انواع تنقلات مصنوعی مانند پفک
چیپس
آدامس
شکلات
کاکائو
اسنک
نوشمک
یخمک
قند
شکر مصنوعی
هرآنچه در آن قند و شکر مصنوعی به کار رفته است
انواع شیرینی جات قنادی
بیسکوییت
آب نبات
انواع نان های سفید فانتزی
نان هایی که دارای آرد نول میباشد
مرغ ماشینی
تخم مرغ ماشینی
کشک کارخانه ای
رب گوجه فرنگی کارخانه ای
انواع کمپوت
کنسرو صنعتی
یخ
آبی که یخ در آن ذوب شده باشد
انواع بستنی
فالوده صنعتی
چای سیاه و غلیظ
غذاهای پرچرب
انواع غذاهای آماده
انواع نوشابه های الکلی
گوشت گاو
گوشت گوساله
خیار گلخانه ای
گوجه گلخانه ای
سرخ کردنی ها
خوردن غذاهای مختلف روی هم
خوردن نمک زیاد
انواع غذاهای شور مانند خیارشور
ماهی دودی
ماهی کارخانه ای
انواع ترشیجات که با سرکه های صنعتی تهیه شده باشند کارخانه ای
کشمش تیزابی
زرشک تیزابی
خوردن غذاهای مانده
غذاهای بیات
غذاهای فریز شده
استفاده از زود پز
سرخ کن
مایکروفرو
غذاهای رستورانی
انواع مواد کافئین دار مانند قهوه
نسکافه
استفاده از لوازم بهداشتی آرایشی
رنگ موی شیمیایی
پرهیز از میوه ها و غذاهای با مزاج سرد مانند گوجه فرنگی
خیار
آلو
هلو
هندوانه
اسفناج
ماست
دوغ
ترشی ها
سرکه
پرهیز از مصرف شلغم
سبزیجات خانواده کلم
سویا
بادام زمینی
توصیه ها
- ورزش از روزی 20 دقیقه شروع شده و حداقل به روزی 1 ساعت برسد.
- آبتنی در آب های گرم معدنی
- روغن مالی گردن روی غده تیروئید با روغن سیاهدانه و کنجد روزی 6-7 بار
رژیم غذایی
نوشیدنی ها
- شربت آب و عسل
- مخلوط آبمیوه ها: آب سیب رسیده شیرین، آب به شیرین، آب گلابی شیرین(یا هر کدام که در دسترس بود) از هر کدام یک لیوان تهیه کنید و با کمی عسل یا نبات روی حرارت غیر مستقیم بگذارید تا کمی غلیظ شود. سپس با عرق بابونه، عرق گاوزبان، عرق بهارنارنج از هر کدام نصف استکان و عرق نعناع یک سوم استکان مخلوط کنید. در انتها کمی زعفران اضافه نموده و در طول روز 4-3 استکان از ترکیب فوق میل کنید.
- شربت گاوزبان: گاوزبان و بادرنجبویه به اندازه مساوی در40برابر آنها آب جوشانده تا نصف شود. صاف کرده عرق بیدمشک و گلاب به آن اضافه کرده با قند به قوام آورده زعفران را با گلاب حل کرده به آن بیفزایید5-25گرم از آن را با گلاب یا آب سرد میل کنید.
- شربت شیره انگور: یک قاشق غذاخوری شیره انگور را در یک فنجان آب ریخته مخلوط کنید و هر 3 ساعت یکبار میل کنید.
غذاها
- در تمام غذاها از ادویه جات آویشن، دارچین، میخک، زعفران، زنیان، زیره و انیسون استفاده شود.
- شوید پلو، زیره پلو ، پلوی زعفرانی
- نخوداب با گوشت گنجشک، بلدرچین، جوجه مرغ یا خروس با دارچین، میخک، زعفران
- زیرباج: نیم کیلو گوشت مرغ را تکه تکه کرده با پیاز، دارچین، نخود پوست گرفته، روغن کنجد و آب بجوشانید تا بپزد.200گرم سرکه،100گرم جلاب یا شکر، مغز بادام که درگلاب شیره گرفته باشند،گشنیز خشک، زیره و زعفران به آن اضافه کنید تا جا بیفتد.
- جوجه کباب یا کباب بلدرچین یا کبک
- آش ماش و نخود: ماش را در مقداری آب بجوشانید تا پوست آن بترکد. آنگاه مقداری آب سرد به آن اضافه کنید تا پوست از ماش جدا شود و روی آب بیاید. ماش، نخود، پیاز، زردچوبه، گوشت مرغ یا گوسفند، و سبزی شامل گشنیز و جعفری با هم پخته شود. برای جلوگیری از نفخ می توان شوید و زیره نیز اضافه نمود.
میان وعده ها
- حلوای سیب: سیب شیرین و رسیده پوستکنده را با آب کم بپزید یا بخارپز نمایید تا له شود. عسل یا شکر را به همراه هل و گلاب در ظرف دیگری به قوام بیاورید. سیب لهشده را به آن اضافه کرده و روی حرارت ملایم مرتب هم بزنید تا کاملاً مخلوط شده و به قوام حلوا درآید. سپس آن را در سینی پهن کرده و روی آن مغز پسته بپاشید.
- حلوای گردو و زعفران: 100 گرم گردوی چرخ شده را به همراه یک لیوان آب در قابلمهای مناسب ریخته و بر روی حرارت زیاد قرار دهید تا جوش آید. زمانیکه جوش آمد، حرارت را ملایم کنید تا گردو به مدت سه ساعت بپزد. یک دوم پیمانه برنج را خیس کنید. یک ساعت پس از پختِ گردو، آبِ روی برنج خیس شده را خالی کنید و برنج را به آن اضافه کنید و بگذارید روی حرارت ملایم بماند تا بپزد و به روغن بیفتد. پس از دو ساعت، یک پیمانه شکر را به تدریج به حلوا اضافه کنید و مرتباً هم بزنید تا زمانیکه مخلوط کاملاً خشک و تیره رنگ شود و به دست نچسبد. سپس یک قاشق سوپخوری آبی که زعفران در آن حل شده را اضافه کنید و حلوا را از روی حرارت برداشته و در ظرف مورد نظر بریزید. پس از سردشدن، آن را برش دهید، روی آن را با گردو تزیین و سرو کنید.
- گلقند عسلی +عرق رازیانه (صبح ها ناشتا میل شود.)
- فالوده سیب: سیب پوست کنده را رنده کنید و کمی عسل، گلاب و زعفران (و در صورت تمایل عرق بهارنارنج یا بیدمشک) اضافه کرده میل نمایید. این ترکیب را می توانید در وعده شام با نان میل کنید. به ترکیب فوق می توان یک قاشق چایخوری تخم فرنجمشک نیز اضافه کرد.
میوه ها
سیب
گلابی
انجیر
انگور شیرین
مویز
