مقدمه
درد سیاتیک، یکی از شایعترین انواع دردهای عصبی، به دلیل تحریک یا تحت فشار قرار گرفتن عصب سیاتیک ایجاد میشود. این عصب که طولانیترین عصب بدن است، از پایین کمر شروع شده و به سمت پاها امتداد مییابد. درد سیاتیک معمولاً به صورت دردی تیز، سوزشی یا گاهی بیحسی و ضعف در ناحیه کمر، باسن و پاها احساس میشود. این درد اغلب ناشی از فتق دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی یا فشار ناشی از عضلات پیرامونی بر عصب سیاتیک است. درد سیاتیک میتواند بهطور قابل توجهی بر تحرک و کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد و انجام فعالیتهای روزمره را دشوار کند.
با توجه به افزایش سبک زندگی کمتحرک و شیوع مشکلات مرتبط با ستون فقرات، درد سیاتیک به یک مشکل رایج در جوامع امروزی تبدیل شده است. این درد نه تنها باعث ناراحتی جسمی میشود، بلکه میتواند منجر به کاهش توانایی فرد در کار و فعالیتهای اجتماعی شود. تشخیص بهموقع و درمان مناسب این عارضه از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا در صورت عدم توجه، ممکن است علائم تشدید شده و عوارض طولانیمدتی ایجاد کند. بنابراین، آگاهی از علل، علائم و راهکارهای درمانی درد سیاتیک میتواند به بهبود شرایط بیماران و پیشگیری از عود مجدد آن کمک کند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره سیاتیک صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
سیاتیک چیست؟
سیاتیک، نام یک عصب است . اصطلاح سیاتیک در حقیقت مربوط به دردی است که در طول عصبی به همین نام انتشارمییابد. این عصب طولانیترین عصب داخل بدن شما است که از لگن تا انتهای پا ادامه دارد و در طول مسیر خود به شاخههای متعددی تقسیم میشود. هرگونه فشار بر روی این عصب میتواند باعث ایجاد درد در تمام طول عصب شود (یعنی مسیری که از کمر شروع میشود و از پشت پا پایین میآید و تا پاشنه پا میرسد.) البته علائم ممکن است از یک درد خفیف تا ناتوانی و از کارافتادگی کامل متغیر باشد و گاهی ممکن است با احساس خارش، سوزش، بیحسی و ضعف عضلانی هم همراه باشد.این درد بهطور تدریجی شروع شده و با گذشت زمان افزایش مییابد و در هنگام نشستن، برخاستن، عطسه و یا سرفهکردن بدتر میشود. ویژگی آن هم این است که معمولا فقط یکی از اندامهای تحتانی شما را درگیر میکند. در موارد خیلی شدید بیماری، شاید حتی کنترل مثانه و یا روده نیز از دست برود. این وضعیت اخیر، بسیار نادر، اما بسیار خطرناک است.
درد سیاتیک از کجا میآید؟
شایعترین علت بیماری سیاتیک، بیرونزدن دیسک بین مهرهای یا التهاب آن و فشار آن بر روی ریشههای عصبی است که به آن فتق دیسکبینمهرهای نیز گفته میشود. دیسکهای بین مهرهای صفحاتی از جنس غضروف هستند که مهرهها را از هم جدا میکنند. دیسکهای سالم، ستون مهرهها را انعطافپذیر نگاه داشته و کمک میکنند تا مهرهها بتوانند بهراحتی بر روی هم بلغزند..با افزایش سن، این دیسکها شروع به تحلیل رفتن میکنند و خشک و تاحدی شکننده میشوند. این مسئله موجب بیرون راندهشدن دیسک از محل خود (فتق) و فشار آن بر روی ریشه عصبی و در نتیجه بروز علائم بیماری سیاتیک میشود. البته به غیر از فتق دیسک بینمهرهای، عوامل دیگری نیز باعث ایجاد درد سیاتیک میشوند. مثلا تنگی ستون مهرهها در قسمت کمری و نیز بیماری اسپوندیلولیستزی (که در آن یک مهره به آرامی بر روی مهره دیگر و رو به جلو میلغزد) میتوانند باعث ایجاد علائم بیماری شوند.
نشانگان پیریفورمیس هم نام اختلالی است که در اثر اسپاسم عضلهای به همین نام ایجاد میشود. این عضله در نزدیکی عصب سیاتیک قرار دارد و اسپاسم آن باعث فشار بر عصب و بروز درد سیاتیکی میشود. سایر علل ایجادکننده بیماری سیاتیک عبارتند از: تومورهای نخاعی که بر روی ریشههای عصبی فشار وارد میکنند، سوانحی نظیر تصادفات اتومبیل و یا ضرب دیدن ستون مهرهها که موجب آسیب به اعصاب میشوند و تومورهای خود عصب سیاتیک که البته بسیار شایع هستند. در برخی موارد هم هیچگاه علتی جهت بیماری سیاتیک یافت نمیشود.
بعضي اوقات ديسك هاي لاستيكي شكل بين ستون فقرات بزرگ شده و به ريشه اعصاب فشار وارد ميكند. به اين بزرگ شدن ديسك بين ستون فقرات از نظر پزشكي Heniated Disc ميگويند، يعني ديسك خزيده شده. بلند كردن اشياء در وضعي نامناسب، و همچنين جراحات ممكن است عامل سياتيك باشند. صفحات بين ستون فقرات به مرور حالت طبيعي را از دست ميدهند. و لذا در زمان بازنشستگي اين صفحات نياز به مداوا پيدا ميكنند.
دكتر توماسي ميگويد: در زمان سالمندي فرد دچار نارسايي هاي گوناگوني ميشود، اين صفحات يا ديسك ها به هم فشار وارد ميكنند، استخوانهاي ستون فقرات تيز و برجسته ميشوند، و به احتمال زياد تحريكات عصبي به وقوع ميپيوندد. دكتر استيون ماندل استاد كلينيكي عصب شناسي بيمارستان دانشگاه جفرسون در فيلادلفيا ميگويد: ناراحتي ممكن است زماني بدتر شود كه مينشينيد، و درد پا و زانو ممكن است شديدتر از درد پشت باشد.
دكتر ماندل ميگويد: 40 درصد از افراد در طول عمر سياتيك را تجربه ميكنند. درد سياتيك در بيشتر آنها غالبا در ظرف يك ماه خود به خود فروكش ميكند.
و به طور کل سیاتیک دردی است که از قسمت مفصل، ران و کفل شروع میشود و تا پایین پاها ادامه مییابد، همچنین این وضعیت اغلب با درد در پایین کمر همراه است . بعضي اوقات درد قسمت پايين پشت فقط به ستون فقرات محدود نميشود. آن درد به نحوي ميتابد كه كفل را فرا گرفته، پايين رفته به زير پا، زير زانو، و حتي به پا و انگشتان پا سرايت ميكند و بعضا بي حسي هم ايجاد مينمايد.
مهمترین عوامل خطر برای سیاتیک
مهمترین عوامل خطر برای بیماری سیاتیک عبارتند از:
سن
تغییرات وابسته به سن درستون مهرهها شایعترین علت بیماری سیاتیک هستند. تحلیل رفتن دیسکهایبین مهرهای کمری از سن ۳۰ سالگی شروع میشود ولی تنگیهای ستون مهرهای که یک علت دیگر بیماری سیاتیک هستند اغلب افراد را در سنین بالاتر از ۵۰ سال درگیر میکنند.
شغل
افرادی که شغلشان نیاز به چرخش مکرر کمر دارد، آنهایی که بارهای سنگین حمل میکنند و کسانی که بهمدت طولانی رانندگی میکنند، بیش از سایر افراد دچار بیماری سیاتیک میشوند.
فعالیتهای فیزیکی
افرادی که برای مدتهای طولانی مینشینند و یا یک زندگی راکد و کمفعالیت را دنبال میکنند نسبت به افراد فعالتر، بیشتر مستعد ابتلا به بیماری سیاتیک هستند.
فاکتورهای ژنتیکی
دانشمندان ۲ ژن را شناسایی کردهاند که تصور میرود وجود آنها باعث استعداد برخی افراد به بروز بیماری سیاتیک میشود.
علاوه بر موارد فوق، افراد مبتلا به بیماری دیابت نیز بهدلیل آسیب و تخریب عصبی که در اثر دیابت در آنها ایجاد میشود، بیشتر مستعد ابتلا به بیماری سیاتیک هستند.
علت ايجاد فتق ديسك چيست؟ و از نظر پاتولوژي چه اتفاقي مي افتد؟
– از حدود 15 سالگي به بعد ديسك بين مهره اي دچار تغييراتي مي شود كه اجتناب ناپذير است. اين تغييرات به كاهش ميزان آب موجود در ديسك و كاهش انعطاف پذيري آن منجر مي شود. اين تغييرات در برخي افراد زودتر بروز مي كند و در برخي ديرتر ديده مي شود. در صورت وارد آمدن فشار نامناسب به ديسك فرسوده، قسمت پشتي ديسك دچار فتق يا بيرون زدگي مي شود و اين بيرون زدگي روي نخاع يا رشته هاي آن فشار وارد مي كند.
مكان هاي شايع فتق ديسك در كجا است؟ و بيماران با چه علايم باليني به شما مراجعه مي كنند؟
– فتق ديسك ممكن است در ناحيه گردن، پشت يا كمر ايجاد شود. اگر فتق در ناحيه گردن باشد، بيمار دچار درد در ناحيه گردن و شانه و بازو مي شود. اگر فشار روي نخاع زياد باشد، بيمار علايمي نظير گزگز و مورمور، بي حسي، سرد يا گرم شدن، احساس ضعف و درد در ناحيه ساعد، كف دست و انگشتان پيدا مي كند.
فتق ديسك در ناحيه كمري، سبب بروز درد در ناحيه كمر و باسن و پشت يا جلوي ران مي شود. اگر فشار روي رشته هاي نخاعي زياد باشد، بيمار از ناحيه زانو به پايين علايمي نظير درد، بي حسي، گزگز و مورمور، احساس سردي يا گرمي، گرفتگي مكرر عضلاني، ضعف يا لاغر شدن را تجربه مي كند، بيماري كه دچار ديسك كمري است نمي تواند براحتي خم شود و هنگام خم شدن احساس مي كند كه رگي در پشت زانويش كشيدگي پيدا مي كند. درد بيمار با سرفه زدن تشديد مي شود.
گاهي بيماران فقط از وجود گزگز و مور مور يا ضعف يا درد در ناحيه ساق، مچ پا يا انگشتان پاي خود شاكي هستند و كمر آنها اصلاً درد ندارد. براي بيشتر اين بيماران پذيرش اينكه مشكلات آنها به علت وجود بيماري در ناحيه كمر است، خيلي سخت است.
توصیه ها
به پهلوها بخوابيد
اگر بخواهيد درد پشت و درد سياتيك را كاهش دهيد و يا آن را از بين ببريد، هرگز روي معده نخوابيد. در عوض به پهلو خوابيده، ساقها را جمع نموده و بالشي زير زانوها قرار دهيد. با قرار دادن بالش يا حوله لوله شده زير زانوها، شكم را به طرف بالا قرار دهيد. اگر ميخواهيد در وقت خواب بالشي زير سر بگذاريد، با گذاشتن بالش بزرگ به گردن فشار وارد نسازيد. در عوض از بالش كوچكي كه سر، گردن، و قسمت بالايي پشت را در يك خط قرار دهد، استفاده نماييد.
كفش راحت پاشنه كوتاه بپوشيد. پاشنه هايي كه بلندتر از يك و يك دوم اينچ باشند وزن بدن را به جلو كشيده و ستون فقرات را از نظم خود خارج ميسازند.
درمان سیاتیک
شیر جوشیده ولرم یک لیوان + یک قاشق مربا خوری عسل + یک قاشق مرباخوری بارهنگ + یک قاشق مرباخوری گرده گل زنبور عسل + یک قاشق غذاخوری پودر چهار مغز + یک قاشق غذاخوری آب زعفران را با هم ترکیب کرده و هر روز ناشتا بخورید تا 40 روز.( طرز تهیه آب زعفران : نیم مثقال زعفران را در یک بطری ریخته , نیم لیتر آب جوش به ان اضافه کرده و در یخچال نگهداری شود)
با روغن سیاه دانه از بالای باسن تا نوک انگشتان پا را هر روز ماساژ دهید.
4 واحد روغن زیتون + 2 واحد عسل + یک واحد سرکه را با هم ترکیب کرده و هر شب قبل از خواب 3 قاشق غذاخوری میل شود.
هر روز عصر پودر دارچین را با یک لیوان آب بجوشانید و با یک قاشق عسل میل کنید.
صبح ها موقع کار و فعالیت هر روز کمر و زیر شکم را با شال پارچه ای بسته و شب موقع خواب باز کنید.
دو طرف ستون فقرات را یک روز در میان باد کش کنید.
از مصرف ماست , سرکه , میوه ترش , گوشت گاو , ماهی , خروس , بز پرهیز شود کار سنگین و ورزش سنگین انجام ندهید.
روزی 2 تا 3 لیوان آب زرشک ( اگرخواستید ترش نباشد کمی عسل اضافه کنید).
فرمول مسهل عام
از فرمول زیر که فرمول مسهل عام است بیمار ماهی یکبار باید مصرف کند:
برگ سنا 50 گرم + گل سرخ 50 گرم + ترنجبین 50 گرم + گل ختمی 25 گرم + تخم کتان 25 گرم + افسنتین 25 گرم , داروها را با هم مخلوط کرده و نیم کوب نمائید و در بعد از طهر روز مورد نظر یک الی 2 بار یک قاشق غذاخوری از مخلوط فوق را با 2 لیوان آب بجوشانید تا یک لیوان باقی بماند و سپس صاف کنید و با عسل میل کنید . اگر با یک لیوان شکم حالت اسهالی پیدا کرد کافی است و اگر نه چند دقیقه بعد ارام آرام یک لیوان دیگر بخورید و اگر دچار دل پیچه شدید یک لیوان عرق نعناع را داغ کنید و با مقداری نبات میل کنید.و خوردن انجیر و آلو بخارا آب پز شده همراه مسهل توصیه می شود.
نحوه درمان درد سیاتیک به روش زالو درمانی
هر 20 تا 25 روز یکبار روی رگ سیاتیک جنب قوزک بیرونی پا 10 عدد زالو بیاندازید و تا 3 دوره پی گیری کنید و روی همان موضع بیاندازید البته می توانید فقط روی پای درگیر بیاندازید که در این صورت فاصله بین جلسات 10 الی 15 روز می گردد.
