مقدمه
مفاصل به عنوان بخشهای حیاتی سیستم حرکتی بدن، نقش اساسی در انجام فعالیتهای روزمره مانند راه رفتن، دویدن، خم شدن و بلند کردن اجسام ایفا میکنند. این ساختارهای پیچیده، که محل اتصال دو یا چند استخوان هستند، به کمک غضروفها، رباطها و مایع سینوویال، حرکت روان و بدون درد را ممکن میسازند. با این حال، مفاصل به دلیل استفاده مداوم و فشارهای وارد شده، مستعد آسیبها و بیماریهایی مانند آرتریت، آرتروز و التهاب هستند. حفظ سلامت مفاصل نه تنها برای تحرک و انعطافپذیری بدن ضروری است، بلکه از بروز درد و ناتوانیهای طولانیمدت نیز جلوگیری میکند.
سلامت مفاصل به عوامل متعددی از جمله تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، وزن متعادل و سبک زندگی سالم وابسته است. مصرف مواد مغذی مانند کلسیم، ویتامین D، امگا-۳ و آنتیاکسیدانها میتواند به تقویت غضروفها و کاهش التهاب کمک کند. از سوی دیگر، انجام تمرینات ورزشی مناسب مانند یوگا، شنا و تمرینات مقاومتی، باعث تقویت عضلات اطراف مفاصل و بهبود عملکرد آنها میشود. با رعایت این نکات و مراقبتهای پیشگیرانه، میتوان از سلامت مفاصل در طول عمر محافظت کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم به طور مفصل درباره مفاصل صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تعریف وجع مفاصل
وقتی که مفصل های دست و پا با هم درد می گیرد واژه اوجاع مفاصل به کار می رود.در واقع این واژه نشانه ابتلای تمام و یا اکثر مفصل های بدن است.متخصصین طب سنتی دردی که در مفصل دست و پا ایجاد شود را وجع مفاصل می گويند.
شیوع بیماری مفاصل(بار مالی بیماری)
- در کشور امریکا 14 % مراجعه به پزشکان بخاطر کمردرد بوده است.
- 25 % از این کمردرد ها با درد های سیاتیکی بوده است.
- شایعترین کمردرد ها در بالغین جوان و میانسالان کمردردهای مکانیکی است.
- در راس آن هرنی دیسکال بین دیسک L4-L5 و L5-S1 است.
- در امریکا 450 نفر از هر 100،000 نفر عمل جراحی دیسک شده اند.
- در سال 2005 در کشور امریکا حدود 1،420،000 MRI ناحیه کمر انجام شده است. *
- در همین کشور در سال 2001 بطور متوسط به ازای هر 100 هزار نفر 2319/1 تزریق لومبوساکرال انجام گرفته است. *
وضعیت بیماری در ایران
در پژوهشی که در کشور خودمان و در شهر زنجان صورت گرفته است میزان کمردرد در کارکنان پرستاری حدود 52 درصد و میزان غیبت از کار به علت این بیماری حدود 10 روز از سال بوده است.
انواع وجع
- وجع الورک: در مفصل ورک (سرین).
- نقرس: در مفاصل انگشتان خاصه شست پا.
- عرق النساء: از مفصل ورک خیزد و به جانب پا نازل شود
- وجع الرکبه: درپیوند زانو حادث شود.
- وجع مفاصل: درمفاصل دست و زانو.
ترمینولوژی کمردرد در طب سنتی ایرانی
- وجع خاصره که درد در ناحیه تهیگاه (پهلوها معادل Flanks pain) و استخوان ایلیاک است .
- وجع ظهر که درد پشت (معادل Back pain) است.
- وجع قطن که کمردرد (معادل Low back pain) است.
- وجع ورک: درد ناحیه بندگاه سرین) معادل Hip joint) است.
- حدبه: زوال فقار به پیش یا به پس یا به دو جانب است .
- ریاح الافرسه: اگر سبب حدبه باد غلیظ باشد ریاحالافرسه نامیده میشود .
- عرق النسا: اگر درد تیر کشنده باشد.
- وهن كه وهى نيز گويند، درد و كوفتگى بود كه به استخوان و آنچه به گرد آن درآمده است، رسد.
- خلع بيرون آمدن زيادتى استخوان بود تمام از مغاكى و گوى كه در استخوان ديگر باشد كه ميان هر دو اتّصال مفصلى بدان بود
- وثء (وثی) اندكى بيرون آمدن بود، نه تمام.
انواع کمردرد
- کمردرد به عنوان علامت
- کمردرد به عنوان بیماری
کمردرد به عنوان علامت
كمردرد در سرخك آنچنانكه در آبله ظهور مىكند نيست و در آبله نيز اندوه و غش آنچنانكه در سرخك است وجود ندارد، مگر آنكه آبله از نوع بدخيم باشد، زيرا علت سرخك از خون صفرائى مىباشد.
کمردرد به عنوان بیماری
- مشکل در خود عضو /اعضا
- مشکل در سایر اعضا
مشکل در خود عضو /اعضا
بیماریهای اعضا
- اعضای مفرد (مرض مفرد)
- اعضای آلی (مرض آلی): هر عضو که اسم کل بر جزو آن صدق نکند.
کمردرد (مفرد)
مشکل در مفاصل/ استخوانها؟
مشکل در عضلات؟
مشکل در بافت همبند؟
مشکل در اعصاب و رباطات؟
مشکل در عروق خونی؟
مشکل در لنف؟
کمردرد (آلی)
سوء هیئت ترکیب
اسکولیوز،
تفرق الاتصال:
مشکل در سایر اعضا
- حقیقی
- کادب
حقیقی
- مجاورت
- مشارکت
- محاذات
کاذب
- ارجاعی
اسباب کلی اوجاع مفاصل
ضعف مفاصل
ضربه و یا سقطه
ضعف هضم معده
باعث تولید اخلاط خام و انصباب آنها به مفاصل
سوء تدبیر در اکل
یا از بابت ترتیب غذا خوردن باشد مانند غذا خوردن پیش از هضم غذای مصرف شده قبلی یا خوردن غذاهایی که با هم سازگاری ندارند.
افراط در امور
- افراط در نوشیدن شراب،
- ریاضت و ورزش،
- آمیزش جنسی بعد از غذایی که منهضم نشده باشد،
- نوشیدن آب در حمام یا ناشتا یا در بین خواب
- حمام رفتن و به آب گرم غسل کردن در هنگام امتلای معده نیز از اسباب انصباب مواد به مفاصل است.
نزله و زکام
کثرت آن سبب ریختن مواد نزلی به مفاصل می شود
ترک استفراغات معتاد
کسانی که به هر نوعی فعالیت بدنی دارند از ورزشکاران گرفته تا کارمندان زمانی که این فعالیتها را کنار بگذارند فضلاتی که از این راهها دفع می شده در بدن باقی می ماند و وقتی در مفاصل تجمع می نمایند سبب ضعف مفاصل و در نتیجه سوء مزاج مادی مفصلی می شوند.
ترک فصد یا خون دادن یا حجامت در فردی که عادت به آنها دارد.
ترک قی و اسهال که عادت به آنها را دارد
احتباس طمث برای زنی که قبلا مشکل نداشته
قطع ناگهانی خونریزی از بواسیر برای فردی که مرتب از آن خون سایل می گشته.
عوارض جانبی بیماری ها
عوارض ناشی از سوء تدبیر بیماریها مانند سوء معالجه قولنج به نحوی که روده قوی شود و فضلات از آن به اطراف مندفع شود و به مفاصل منصب گردد.
حرکات بدنیه و نفسانیه
برخی از این حرکات باعث نوعی ثوران در اخلاط می شود به گونه ای که آن ها را به مفاصل ریخته و سبب تجمع در آنها می شود.
امتلاى رگ بزرگ
( چنانچه هنگام احتباس حيض يا خون نفاس يا منى از طول مدت بجماع عارض شود آن را فصد فى الفور زائل كند و جماع اگر به سبب احتباس منى بود).فصد باسليق كنند و بعد از نضج به منضج صفرا تنقيه از مسهل صفرا نمايند. اگر فائده نشود فصد باسليق كنند و يك لحظه در آب سرد داخل شوند و در مكان بارد و زير بادكش نشينند و در جاى نمناك خواب كنند و تبريد موضع به صندل و گلاب كنند
غذا
مزوره سماق يا غوره و نوشيدن آب انارين و استعمال شربت آلو
تعب و كثرت جماع
- ترك سبب كنند
- روغنهاى گرم بمالند، استراحت کنند و حمام نمايند
- تدهین با روغن زنبق و خيرى زرد و بنفشه
به وجود آورنده های درد 
انواع سوء مزاج ها / ماده و خلط ردی دردناک
اندام های پذیرنده
- یا دچار سوء مزاج اکثرا سرد است
- یا در سرشت ناتوان است
- یا اندام به دنبال حرارت زیاد مثلا به دنبال حرکت شدید پذیرای مواد می شود که این هم سوء مزاج است
- یا عضو در پایین ترین قسمت بدن است و ناچار مواد به آن می ریزد
مواد دردزا
- خون ساده
- خون بلغمی
- خون صفراوی
- خون سوداوی
- خلط بلغم تنها که اگر خام باشد بدتر است
- خلط مراری تنها
- خلط ترکیبی از بلغم و مراری
- خلط همراه با ریم و چرک
- خلط همراه با ریح
در کدام طبع ها بیشتر است
بیشترین اسباب
بلغم مراری/ بلغم خام/ خون/ صفرا/ به ندرت سودا
طب اکبری:از خون کثیر، از ریح اقل، از صفرا قلیل و از سودا نادر/ ترکیب صفرا و بلغم
بلغم>خون>صفرا >سودا و در ریح قلیل الوقوع است.
ماده مسبب اوجاع مفاصل معمولاً یک خلط تنها نیست بلکه با صفرا مخلوط است
انصباب مواد بدون مرقق که مستعد کننده ماده برای انصباب است ممکن نیست و حکما گفته اند که اوجاع مفاصل در زنان، اطفال و خواجه سرایان به علت قلت صفرا در بدنشان کمتر عارض می شود.
افراد مستعد ابتلا به اوجاع مفاصل
- مرطوبین
- بلغمی
- صفراوی مزاجان
- کسانی که در حالت امتلای معده به طور مکرر اقدام به آمیزش جنسی می کنند.
- مواد مرکب مسبب اوجاع مفاصل
- ترکیب خلط صفرا با بلغم
- ترکیب خلط بلغم با خلط سودا بسیار کم است.
اسباب بیماری مفاصل از نظر قانون و طب اکبری
- نزله و زکام که ماده را به مفاصل میریزد
- قولنج معالجه شده که باعث تقویت روده ها شده ودر نتیجه فضلات به اطراف مندفع شده به مفاصل میریزد
- نوع غذاها و اندازه زیاد غذاها و هضم ناکامل و ضعف معده
- استراحت و آرامش زیادی و ترک ورزش،
- مستی و جماع زیاد
- حبس مواد دفعی از زهدان و مقعد و سایر استفراغات معموله
- ورزش و جماع و حمام بعد از غذا
- حرکت زیاد و ضربه ماده خلط را حرکت داده و اعراض نفسانی و بیخوابیها بدن را ضعیف کرده و مواد را به مفاصل میکشد.
- اکثر اخلاط موثر در درد مفاصل مواد زائد در هضم دوم و سوم هستند
- قوی کردن مفاصل به تنهایی موجب ریختن خلط به اعضای رئیسه شده و خطرناک است
ویژگی های اوجاع مفاصل
اوجاع مفاصل ممکن است با ورم یا بدون ورم باشد.
تشخیص
- بدون ورم : سوءمزاج ساده
- با ورم : سوءمزاج مادی
اوجاع مفاصل ناشی از سوء مزاج ساذج
- درد به تدریج و اندک اندک اشتداد پیدا می کند
- بدون ثقل و ورم می باشد
- رنگ عضو دردناک به رنگ سایر اندامها است.
- ملمس بسته به نوع آن به همان حال است.
معاینه
- قرینه گی نوک انگشتان دست
- نوک پا ها
- سیمتری قفسه سینه
- ساییدگی کفش
- فرم راه رفتن
- پا ترازو!
- ملمس
تشخیص نوع خلط عامل بیماری مفاصل از نظر قانون
- از روی رنگ مفاصل و رنگ ورم
- نوع درد که اگر خلط خام باشد همراه درد زیاد است
- ملمس
- وجود التهاب یا تپش یا انتشار درد
- از چه تسکین مییابد( البته نباید قبلش تخدیر زیاد شده باشد زیرا با سرما بهبود می یابد و اشتباها تصور خلط حار می شود
- زمان ایجاد درد در گرسنگی یا سیری؟
- طول مدت ایجاد ورم که کند است یا اصلا نیست یا تند است
- از قاروره و رسوب آن
- از مدفوع ( اگر درد ورک یا عرق النسا باشد ماده خلمی بر روی مدفوع وجود دارد )
- از سوابق بیمار
