مقدمه
اسهال یکی از اختلالات شایع گوارشی است که به دفع مکرر مدفوع شل یا آبکی اطلاق میشود و میتواند به دلایل مختلفی از جمله عفونتهای ویروسی یا باکتریایی، مسمومیت غذایی، حساسیتهای غذایی، استرس یا حتی مصرف برخی داروها ایجاد شود. این عارضه نه تنها باعث ناراحتی و ضعف جسمی میشود، بلکه در موارد شدید میتواند منجر به کمآبی بدن و بروز مشکلات جدیتر سلامت شود. بنابراین، شناخت تدابیر مناسب برای پیشگیری و کنترل اسهال از اهمیت بالایی برخوردار است.
برای مدیریت اسهال، اولین قدم حفظ آب و الکترولیتهای بدن است، زیرا از دست دادن مایعات میتواند عوارض خطرناکی به همراه داشته باشد. مصرف مایعات خوراکی مانند محلولهای ORS، نوشیدن آب به میزان کافی و پرهیز از غذاهای چرب یا سنگین از جمله اقدامات ضروری هستند. علاوه بر این، استراحت کافی و مصرف غذاهای سبک مانند موز، برنج، سیب و نان تست میتواند به بهبود وضعیت گوارش کمک کند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره تدابیر اسهال صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تدابیر اسهال
اسهال ناشی از حرکت سریع مدفوع در روده بزرگ است. در یک تعریف عامیانه به خروج مدفوع شل و آبکی و افزایش دفعات اجابت مزاج اسهال اطلاق می شود. در صورت دفع مدفوع اسهالی به مدت کمتر از 2 هفته به آن اسهال حاد ، بین 4-2 هفته اسهال پایا و بیش از 4 هفته مزمن گفته می شود.
در موارد اسهال مزمن و اسهال های حاد مخاطره آمیز بیمار باید جهت بررسی بیشتر و درمان به مراکز درمانی ارجاع شود. در اسهال های حاد ساده کنترل وضعیت آب و املاح بدن بیمار در درجه اول اهمیت دارد. در یک اسهال ساده نباید بلافاصله پس از شروع اسهال اقدام به قطع آن نمود تا مواد زاید از بدن تخلیه شود اما در صورتی که اسهال ادامه دار شده و موجب آزار بیمار شد، می توان با تدابیری آن را تخفیف داد.
برنامه غذایی کامل و مناسب
صبحانه
رب به با نان برشته
ناهار و شام
- برنج : به صورت کته با ماست یا چلو سماق یا گشنیز با گوشتهایی که هضم راحت دارند مثلا جوجه کباب و …
- آش زرشک: برنج را با کمی نمک در آب بپزید تا نیم پخته شود، سپس کمی آب زرشک [1]و مقداری آب به اضافه کنید تا چند جوش بخورد و به عنوان ادویه مقداری هل، دارچین و نعنای تازه اضافه نمایند. برای تقویت قوا می توانید از گوشت جوجه مرغ یا بره داخل غذا استفاده نمایید به این ترتیب که گوشت را جداگانه با پیاز بپزید ، وقتی نزدیک به انتهای طبخ شد، برنج و موادی که قبلا به خورد آن رفته را اضافه کنید تا چند جوش بخورد و سپس میل کنید.
- زرده تخم مرغ پخته که سماق و گشنیز خشک و بارهنگ رویش بپاشید و مصرف کنید
- گوشتهای با هضم راحت مثل بلدرچین و کبک که با شوید آب پز شده باشد.
نوشیدنی
- شربت انار:آب انار ترش و شیرین که با پیه آن گرفته شده را بجوشانید تا نصف شود ، سپس به اندازه نصف آن عرق نعناع اضافه کرده و با شکر به قوام بیاورید.
- آب سیب یا به
- شربت خاکشیر با آب یخ
- شربت غوره: آب غوره ای که نزدیک به شیرینی باشد را بگیرید و با عسل به نسبت 3 به 1 مخلوط کرده و به قوام بیاورید.
- دم کرده زیره و بابونه هر 2 ساعت نصف تا یک استکان
میان وعده
- سیب رنده شده با گلاب و 1 قاشق پودر سنجد
سایر توصیه هایی برای تدابیر اسهال
- بریان کرده بذرها : تخم مرو ، بارهنگ، تخم ریحان، اسفرزه بوداده شده، یک قاشق چایخوری از مخلوط فوق مصرف شود.
- اسهال ناشی از داروهای مسهل که به افراط انجامد را می توان با نوشیدن دوغ خنک تخفیف داد.
- اگر بعد از اسهال به علت عبور مواد حاد ، سوزش در مقعد ایجاد شود، می توانید مقعد را با جوشانده لعاب خطمی شستشو داده و سپس پنبه ای را با روغن گل سرخ آغشته کنید و بر مقعد بگذارید.
وقتی که اسهال و استفراغ با هم است، اصل درمان کم کردن غذا و سکون و خواب است تا اخلاط ساکن بماند. در این بیماری ماساژ و بستن دست و پا ها هم موثر است. مالیدن روغن گل سرخ با کمی مصطکی بر شکم موثر است.به جای آب ، بیمار از گلاب گرم کرده، عرق تاجریزی یا عرق انیسون استفاده کند مگر اینکه تشنگی خیلی فشار بیاورد و آن وقت فقط یک یا دو بار آب بسیار سرد بنوشد. اگر بیمار به علت شدت بیماری بی حال شود، پس از تامین مایعات بدن، کمی جوزبوای ساییده مخلوط با روغن کنجد را به صورت نیم گرم بر بدن و دست و پا بمالند که بسیار موثر است. در اسهال توام با استفراغ، استفاده از شربت نبات، زعفران، فلوس و روغن به مقدار زیاد به صورت خوراکی ممنوع است. بعد از بهبودی، نباید بلافاصله غذاهای سنگین و حجیم استفاده نمود. بیماران باید از مصرف حلیم، کله پاچه، سفیده تخم مرغ، خربزه، شیرینیجات زیاد مانند حلوا ، غذاهای بسیار چرب ، انگور ، هندوانه، آلو و شفتالوی شیرین، زردآلو ، آلبالو ، توت سفید ، شاهتوت ، شیربرنج ، فالوده ، زعفران و آب بسیار سرد پرهیز کنند. درعوض باید از غذاهای با هضم آسان و مقوی معده مثل شوربای مرغ با نان ، زرده تخم مرغ عسلی و شربت انار و نعناع به مقدار اندک شروع کنند تا کم کم قوت از دست رفته دستگاه گوارش به حال عادی برگردد. در ضمن به مدت حداقل 7-3 روز از نوشیدن به یگبارگی مقدار زیاد آب سرد اجتناب ورزند.
طرز تهیه آب زرشک
مقداری زرشک خشک را در 4 برابر آن آب یک شب بخیسانید ، روز بعد بجوشانید تا یک سوم آن بماند.
