مقدمه
تبخال (Herpes) یک عفونت ویروسی شایع است که توسط ویروس هرپس سیمپلکس (HSV) ایجاد میشود و به دو نوع اصلی HSV-1 و HSV-2 تقسیم میشود. HSV-1 معمولاً مسئول ایجاد تبخال لب (تبخال دهانی) است، در حالی که HSV-2 اغلب باعث تبخال تناسلی میشود. این ویروس پس از ورود به بدن، به صورت نهفته در سلولهای عصبی باقی میماند و در شرایط خاصی مانند استرس، ضعف سیستم ایمنی، تغییرات هورمونی یا قرار گرفتن در معرض آفتاب، مجدداً فعال میشود. تبخال دهانی به صورت تاولهای کوچک و دردناک در اطراف لبها یا داخل دهان ظاهر میشود و علاوه بر ایجاد ناراحتی فیزیکی، ممکن است بر اعتماد به نفس فرد نیز تأثیر بگذارد.
تبخال یک بیماری مسری است که از طریق تماس مستقیم با ضایعات پوستی، بزاق یا ترشحات فرد مبتلا منتقل میشود. اگرچه این بیماری معمولاً خطرناک نیست، اما در افراد با سیستم ایمنی ضعیف یا نوزادان ممکن است عوارض جدیتری ایجاد کند. متأسفانه، هیچ درمان قطعی برای تبخال وجود ندارد و ویروس پس از ورود به بدن، به طور دائمی در سیستم عصبی باقی میماند. با این حال، داروهای ضدویروسی میتوانند به کاهش شدت و مدت علائم و جلوگیری از شیوع بیماری کمک کنند. آگاهی از راههای پیشگیری، تشخیص به موقع و مدیریت تبخال، نقش مهمی در کنترل این عفونت و بهبود کیفیت زندگی افراد مبتلا دارد.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره تبخال بیشتر صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تبخال
تبخال به واسطه ویروس “هرپس سیمپلکس” پدید آمده و مسری هستند. این مشکل که بسیار متداول می باشد، قابل درمان و پیشگیری نیست. اما شما می توانید برای کاهش یا حذف دوره این ویروس گامهایی بردارید. این سناریو برای شما بسیار آشناست. شما احساس سوزش و ایجاد نقاط کوچک و سختی روی لب خود می کنید، که قادر به دیدن آن ها نیستید. مطمئنید که در عرض یک یا دو روز تاول های قرمز رنگی روی لبتان پدید خواهد آمد. یک تبخال دیگر که اغلب در موقعیتهای بدی ایجاد می شود و هیچ راهی برای پنهان کردن یا از بین بردن آن وجود ندارد.
علائم و نشانههای تبخال
تبخال با علائمی مانند تاولهای کوچک، دردناک و آبکی همراه است که در نواحی قرمز و برجستهای روی پوست تشکیل میشوند. درد یا سوزش، که از علائم اولیه تبخال است، معمولاً یک یا دو روز قبل از ظهور تاولها احساس میشود. دوره تبخال معمولاً بین ۷ تا ۱۰ روز طول میکشد و بیشتر در اطراف لبها ظاهر میشود. گاهی اوقات، تبخال در نواحی غیرمعمول مانند سوراخ بینی، چانه یا انگشتان نیز دیده میشود. در موارد نادر، ممکن است داخل دهان (روی لثه یا سقف دهان) ایجاد شود، اما اگر زخمهای داخل دهان مشاهده شود، معمولاً آفت است، نه تبخال. افرادی که تبخال دارند باید از تماس با کودکان، افراد مبتلا به اگزما یا کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند (مانند بیماران سرطانی، مبتلایان به ایدز یا افرادی که پیوند اعضا انجام دادهاند) خودداری کنند.
انواع ویروس هرپس و راههای انتقال
ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱ (HSV-1) معمولاً باعث تبخال لب و صورت میشود، در حالی که ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۲ (HSV-2) بیشتر مسئول تبخالهای تناسلی است. با این حال، هر دو نوع ویروس میتوانند در هر دو ناحیه دهان و آلت تناسلی باعث ایجاد تبخال شوند. این ویروس از طریق تماس مستقیم با فرد مبتلا یا استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند ظروف غذاخوری، تیغ اصلاح و حوله منتقل میشود.
عوامل مؤثر در عود تبخال
پس از اولین ابتلا به تبخال، ویروس در سلولهای عصبی پوست به حالت نهفته میرود و میتواند در شرایط خاصی مانند تب، قاعدگی، استرس یا قرار گرفتن در معرض آفتاب دوباره فعال شود. تبخال معمولاً بدون نیاز به درمان بهبود مییابد، اما در مواردی مانند ضعف سیستم ایمنی، طولانی شدن دوره تبخال (بیش از دو هفته)، علائم شدید یا عود مکرر، مراجعه به پزشک ضروری است.
راههای پیشگیری از انتشار تبخال
تبخال یک بیماری مسری است و از طریق تماس پوستی قابل انتقال است. حتی قبل از ظهور تاولها نیز ویروس میتواند منتقل شود، اما بیشترین خطر انتقال در زمان وجود تاولها تا خشک شدن کامل آنها است. برای پیشگیری از انتشار تبخال، باید از تماس پوستی و بوسیدن دیگران در زمان بروز تاولها خودداری کرد. همچنین، استفاده نکردن از وسایل شخصی مشترک مانند ظروف غذاخوری و حوله، شستن مرتب دستها و اجتناب از تماس با نواحی حساس بدن مانند چشمها و آلت تناسلی بسیار مهم است.
روشهای تسکین و درمان تبخال
برای تسکین علائم تبخال، میتوان از کرمهای بدون نسخه، داروهای ضد درد مانند آسپرین، استامینوفن یا ایبوپروفن و کمپرسهای سرد یا گرم استفاده کرد. با این حال، این روشها تنها علائم را کاهش میدهند و تاثیری در سرعت بهبودی ندارند. در موارد عود مکرر، پزشک ممکن است داروهای ضدویروسی تجویز کند تا دوره بیماری کوتاهتر و درد کمتر شود. همچنین، استفاده از ضدآفتاب روی لبها و صورت قبل از قرار گرفتن در معرض آفتاب میتواند از بروز تبخال پیشگیری کند.
عوارض جدی تبخال
در موارد نادر، تبخال میتواند باعث عفونت چشم و زخم قرنیه شود که در صورت عدم درمان به موقع، ممکن است منجر به کوری گردد. بنابراین، مراقبت دقیق و پیشگیری از انتقال ویروس به نواحی حساس بدن بسیار اهمیت دارد. با رعایت نکات بهداشتی و مراجعه به پزشک در صورت نیاز، میتوان از عوارض جدی تبخال جلوگیری کرد.
نکات نکمیلی
مسواک شما تا چند روز مکان خوبی برای ویروس تبخال است و می تواند سبب بازگشت ویروس به دهان شما پس از بهبود شود. بهترین کار این است که به محض فعال شدن تبخال، مسواک خود را دور بیندازید. مسواک را در حمام یا دستشویی قرار ندهید. ویروس تبخال در مکانهای مرطوب رشد می کند و عمرش طولانی می شود.
محافظت از لبها در مقابل هر گونه عامل خارجی و محیطی مانند باد و اشعه خورشید، راهی برای جلوگیری از عود تبخال است. گاهی مواقع کمبود گروهی از ریزمغذیها مانند آهن و ویتامین B سبب عود تبخال میشود.
عوارض احتمالی
۱. عفونت شدید و گسترش در بیماران اگزمایی
۲. اختلال دایمی بینایی، در صورتی كه عفونت چشمی هرپس درمان نشود.
۳. ندرتاً مننژیت (عفونت یا التهاب پردههای مغز) یا آنسفالیت (عفونت یا التهاب خود مغز)
درمان:
۱. ظاهر ضایعات پوستی معمولاً برای تشخیص كافی است، اما در عین حال میتوان مایع موجود در تاول را برای تأیید تشخیص مورد آزمایش قرار داد.
۲. مایعات خنك بنوشید یا بستنی یخی بجوید تا ناراحتی كمتر شود.
۳. در 24 ساعت اول پس ظاهر شدن ضایعات پوستی، یك تكه یخ را تا حدود یك ساعت روی محل قرار دهید. این كار ممكن است باعث تسریع بهبودی شود.
۴. به هیچ وجه چشم دچار عفونت هرپسی را نمالید یا نخارانید.
۵. برای پیشگیری از شعلهور شدن مجدد بیماری، زمانی كه قرار است مدت زیادی را در بیرون از خانه بگذارنید، روی لبهای خود پماد اكسید روی یا كرم ضدآفتاب بمالید.
اگر ضایعات دستكاری نشود با توجه به اینكه در لایه های سطحی پوست قرار دارد بدون اینكه جای آن باقی بماند از بین می رود . بناباین بهترین كار دستكاری نكردن ضایعات است . اگر جای ضایعات قدیمی به صورت لكه بر روی پوست باقی مانده است با استفاده از تركیبات مناسب می توان آنها را از بین برد . برای درمان مناسب به متخصص پوست مراجعه نمایید .
دستور زالوگذاری برای درمان
اطراف تبخال 2 الی 3 عدد زالو انداخته شود.
