مقدمه
بیماریهای ویژه به آن دسته از شرایط پزشکی اطلاق میشود که نیازمند مراقبتها و تدابیر خاصی فراتر از درمانهای معمول هستند. این بیماریها که اغلب مزمن، پیشرونده یا با عوارض پیچیده همراهند، میتوانند تأثیر عمیقی بر کیفیت زندگی بیماران بگذارند. تدابیر ویژه برای این بیماریها شامل رویکردی جامع است که علاوه بر درمان دارویی، به اصلاح سبک زندگی، تغذیه مناسب، مدیریت استرس و حمایتهای روانی-اجتماعی نیز توجه میکند. درک عمیق این تدابیر میتواند به بیماران کمک کند تا با شرایط خود بهتر کنار آمده و روند درمان را با اثربخشی بیشتری طی کنند.
تدابیر بیماریهای ویژه معمولاً به صورت شخصیسازی شده و با توجه به شرایط هر بیمار طراحی میشوند. این تدابیر ممکن است شامل برنامههای ورزشی خاص، رژیمهای غذایی ویژه، تکنیکهای مدیریت درد یا روشهای نوین توانبخشی باشد. نکته کلیدی در موفقیت این تدابیر، همکاری مستمر بین بیمار، خانواده وی و تیم درمانی است. با رعایت دقیق این توصیههای تخصصی، بسیاری از بیماران میتوانند به بهبود قابل توجهی در علائم دست یابند و کیفیت زندگی خود را ارتقا بخشند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره تدابیر بیماری های ویژه صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تدابیر بیماری های ویژه
پرهیزات
پرهیز از شیر و فراورده های شیری غیر از روغن حیوانی، پرهیز از مصرف غذاهای خمیری مثل ماکارونی، قارچ،الویه، موز، سیب زمینی، ریحان بنفش، بادمجان، عدس، لوبیا، آب یخ، گوشت گاو و گوساله، پنیر، دل، جگر و قلوه گوسفند، نوشابه، غذای سرخ کردنی، چربی زیاد، بستنی، پفک، چیپس و سایر تنقلات کارخانه ای، سوسیس، کالباس، انواع پیتزا، ساندویچ، شیرینی قنادی، شوری جات، مواد غذایی کارخانه ای، انواع کمپوت و کنسرو و روغن نباتی جامد، قهوه، نسکافه، کاکائو و …
صبح ناشتا
ماء الجبن افتیمونی (در صورت تجویز پزشک)
صبحانه: (2 ساعت بعد از ماء الجبن، اگر اشتها به خوردن صبحانه وجود داشت)
- کمپوت سیب با عسل و کمی دارچین که از شب قبل روي شعله ملايم پخته شده باشد.
- مربای به، بالنگ یا سیب با نان برشته یا نان جو
- زرده تخم مرغ عسلی: زرده تخم مرغ را از سفیده جدا نمایید و زیر شیر سماور یا کتری شیر دار در حال جوش قرار دهید و قطره قطره آب جوش روی آن بریزید تا به حد عسلی شدن ببندد و سپس با کمی شکر میل کنید.
- بادام درختی خام پوست کنده 20-15 عدد یا شیر بادام یا حریره بادام
- فندق 10 عدد
- مویز 30-21 عدد
- نان و کره محلی و عسل یا رب سیب یا رب به
نیم ساعت قبل از ناهار و شام:
5 عدد انجیر + 10 عدد آلوبخارا خیسانده در آب و عسل میل شود.
ناهار و شام
- در تمامی غذاها از عصاره استخوان استفاده شود. طرز تهیه عصاره استخوان: هفته ای 2 بار هر بار 5/1 کیلو استخوان راسته گوسفند را بدون گوشت و مغز حرام با نمک و پیاز و زردچوبه در یک زودپز با آب فراوان حدود 8 ساعت بپزید تا استخوان ها کاملا نرم شوند. عصاره آن را بگیرید و تفاله را دور بریزید.3 استکان تا 3 لیوان در طول روز بنوشید یا در غذاهای خود بریزید.
- در تمام غذاها در هنگام طبخ یک لیوان آب آهن تاب اضافه شود.
- در تمام غذاها از ادویه جات زیره، زعفران، آویشن و دارچین استفاده شود.
- از مصرف گوشت قرمز به میزان زیاد پرهیز شود و در غذاهای ذکر شده در فوق نهایتا می توان هفته ای 2 بار از گوشت گوسفند استفاده نمود. به جای آن از گوشت سفید و ماهی کیلکا استفاده شود.
- سوپ خرچنگ: خرچنگ رودخانه ای که دست و پایش قطع شده و شکمش خالی شده باشد، آنقدر بپزد که لعاب بیاندازد. یک ساعت قبل از برداشتن از روی حرارت از سبزیجات (جعفری، گشنیز، ترخون و مقداری ادویه رازیانه، زنیان، زعفران) اضافه کنید. روزی 1 وعده میل شود.
- سوپ جو با سبزیجات گشنیز، جعفری و کرفس با ادویه جات ذکر شده و روغن زیتون و کمی آبغوره
- سوپ گشنیز که از گشنیز، شلغم، برگ چغندر، مقداری اسفناج و آلوبخارا با کمی برنج و ادویه جات ذکر شده و گوشت جوجه مرغ یا کبک یا بلدرچین تهیه شده باشد.
- نخوداب با گوشت بلدرچین یا گوسفند جوان یا جوجه مرغ و ادویه جات ذکر شده و روغن زیتون
- آش جو و نخود با ادویه جات و سبزیجات ذکر شده
- خورشت کدو با ادویه جات ذکر شده و روغن زیتون
- خورشت کرفس با ادویه جات ذکر شده و روغن زیتون
- قلیه ماهی با ماهی کیلکا: ماهی کیلکا را فیله کنید (سر آن را با کارد تیز بزنید و به آرامی شکم آن را باز کرده واستخوان را خارج کرده و در آب سرد بشویید و در آبکش بریزید ) مقدار خیلی کمی نمک به آن بپاشید و 30 دقیقه در ظرفی بماند. یک عدد پیاز کوچک و 3-2 حبه کوچک سیر را با زردچوبه کمی تفت دهید و سپس شنبلیله و گشنیز خرد شده را به نسبت 1 به 4 اضافه کرده و چند دقیقه تفت دهید. سپس مقداری تمرهندی هسته گرفته را که قبلا با آب مالش داده و مخلوط کرده اید ، به همراه یک قاشق چای خوری گرد لیمو اضافه کنید و بگذارید مواد کمی پخته شده و جابیفتد، سپس ماهی را اضافه کرده و 10 دقیقه بعد غذا حاضر است.
- ماهی کیلکا تنوری: ماهی را فیله کنید و یک سیخ چوبی باریک نوک تیز (مثل سیخ کباب حسینی) از یک طرف وارد و از طرف دیگر به نحوی خارج کنید که ماهی پهن بماند. سپس خمیری تهیه شده از مخلوط شیره تمرهندی (تمرهندی که در آب مالش داده شده و هسته هایش جدا شده) ، زردچوبه ، گشنیز خرد شده، کمی زیره ، آب لیمو(به جای آبلیمو می توانید از آب نارنج یا آب انار ترش استفاده کنید) و مقدار کمی نمک را روی ماهی بمالید. سینی فر را کمی چرب کرده و ماهی را داخل فر تنوری کنید.
- کته گشنیز: سبزی پلو که سبزی آن گشنیز باشد
- کته شوید: سبزی پلو که سبزی آن شوید باشد
- والک پلو: والک 500 گرم ،برنج 4 پیمانه ،روغن، نمک
ابتدا برنج را بشویید و خیس کنید.والک ها را هم بشویید و کمی درشت خرد کنید. می توانید والک ها را با قیچی مخصوص آشپزخانه نیز خرد کنید.بهتر است این پلو را به صورت دمی درست کنید، زیرا سبزی والک کمی ضخیم تر از سبزی های دیگر است و احتیاج دارد که بیشتر بپزد. برنج و والک را همراه نمک، روغن و مقدار لازم آب داخل قابلمه ای بریزید و مخلوط کنید. سپس قابلمه مواد را روی حرارت بگذارید و ابتدا حرارت اجاق را زیاد کنید وقتی آب برنج تقریباً تمام شد حرارت گاز را کم نمایید و در قابلمه را ببندید تا دم بکشد.
- آش با چاشنی های مختلف
مقداری لپه را با نمک و زردچوبه و آب در دیگ جاداری بریزید و روی آتش ملایم بگذارید و نیم ساعت بجوشانید تا لپه نرم شود. سپس سبزی شامل گشنیز ، جعفری و تره را اضافه کنید و نیم ساعت دیگر بپزید. سپس مقداری برنج را که از قبل مثل کته پخته اید را اضافه کنید و بگذارید آش جا بیفتد. نیم ساعت قبل از برداشتن به عنوان چاشنی مقداری رب انار یا شیره تمرهندی یا شیره زرشک یا آب آلو اضافه کنید. موقع سرو کمی پودر سماق روی آش بپاشید.
- زیرباج : گوشت را تکه تکه کرده و با دارچین و نخود پوست گرفته و روغن بادام یا کنجد تازه و آب بجوشانید تا بپزد. به اندازه نصف وزن گوشت سرکه ,نصف سرکه جلاب یا شکر سفید ,زیره ,مقداری مغز بادام خام که در گلاب شیره گرفته شده ,گشنیز خشک و کمی زعفران به آن اضافه شود و یا پیاز را ورق کرده با گشنیز خشک کوبیده در روغن بادام سرخ کنید و روی آن آب بریزید تا چند جوش خورده تا بپزد.سپس کمی سرکه و شکرسفید و گشنیز خشک و زیره به آن اضافه کنند.
- اسفیدباج:گوشت جوجه مرغ یا بال مرغ یا گوشت بزغاله یا پرندگانی که گوشت سبک و زود هضم دارند. اسفناج, شوید, کدو, گشنیز و کمی شنبلیله ,ماش پوست کنده , جو پوست کنده و ادویه جات مثل دارچین,نمک,. گوشت را با آب بجوشانید و کف آن را بگیرید سپس سبزیجات و حبوبات را اضافه کرده تا بپزد. میتون موقع طبخ مقداری برنج به آن افزود ادویه جات یا آبغوره یا آبلیمو اضافه شود.
- زرشکیه به اشکال زیر:
الف) مرغ شکم پر که داخل شکم آن از زرشک و گشنیز پرشده باشد.
ب) گوشت مرغ را در آب نیم پز کنید و کف آن را دوربریزید، سپس به آن زرشک، مقداری به خرد شده و مقدار بیشتری گشنیز اضافه کنید و بگذارید خوب بپزد.
- کباب ميگو که با سبزي جعفري و نعناع و گشنيز با نان سنگک ميل شود.
- جوجه کباب
- کباب بلدرچین یا گنجشک
سالاد مصرفی
(یک ساعت قبل از غذا یا 2 ساعت بعد از غذا میل شود)
جوانه ماش با ساقه های خرد شده و برگهای لطیف کرفس و خرفه با روغن زیتون و کمی آب لیموترش تازه
میان وعده
فالوده سیب: 2-3 عدد سیب رنده شده با عرق بیدمشک و 1 قاشق مرباخوری تخم خرفه نیمکوب شده و عسل. اگر در طول روز از 10- 15 عدد سیب به صورت فالوده, مربا, آب سیب یا لواشک سیب استفاده شود بسیار موثر و کمک کننده است.
شب قبل از خواب
هر شب 40 عدد مویز را در سرکه انگور خانگی بخیسانید به طوری که سرکه روی مویز ها را بپوشاند، صبح مویزها و سرکه را باهم در پارچه ای ریخته و فشاردهید، شیره خارج شده ازآن میل شود. یک ماه تا چهل روز انجام شود.
نوشیدنی
- شربت سکنجبین
- شربت لیمو: مقداری شکر را داخل ظرفی بریزید و روی آن را با آب لیموترش تازه بپوشانید و بگذارید یک شب تا صبح در ظرف دربسته بماند. سپس مایع را صاف کرده و با کمی دیگر آبلیموی تازه روی حرارت به قوام بیاورید. موقع مصرف با آب رقیق شود.
- شربت شیره انگور: سرکه انگورخانگی را با شیره انگور به نسبت 1 به 10 (شیره انگور 10 برابر سرکه باشد) مخلوط کرده و با هم بجوشانید تا چند قل بخورد. با کمی آب رقیق کرده بنوشید. روزانه 5-6 مرتبه استفاده شود.
- شربت میوه های خونساز: آب انگور، آب به، آب آناناس، آب سیب، آب داخل نارگیل، آب انبه، لیمو شیرین، هر کدام250 گرم عرق بید مشک، کاکوتی، بادرنجبویه، گل گاوزبان، گزنه، عرق شاه اسپرم و ریحان هر کدام نیم لیتر، همه را با هم مخلوط کرده و 10 دقیقه روی شعله ملایم بجوشانید. سپس نصف قاشق چای خوری زعفران ساییده به آن افزوده و 10 دقیقه دیگر بجوشانید. روزانه 1-3 استکان یا لیوان میل شود.
- روزی 2 بار، هر بار 1 قاشق غذاخوری عسل مرغوب طبیعی را در یک لیوان آب جوش حل کرده و بنوشید.
- آب هویج با عسل روزانه 1-2 استکان
- آب انار تازه با ترنجبین ( 3 قاشق مرباخوری در 1 لیوان آب انار)
- شربت زرشک و سیب: آب زرشک 400 گرم، آب سیب رسیده شیرین پوست کنده 400 گرم، آب لیموترش تازه 200 گرم، مخلوط کرده و با مقداری شکر به قوام بیاورید و موقع مصرف با آب رقیق کرده بنوشید.(اگر زرشک تازه برای آبگیری نبود،مقداری زرشک خشک را در 4 برابر آن آب یک شب بخیسانید ، روز بعد بجوشانید تا یک سوم آن بماند.)
- ماء الشعیر طبی: جو را 24 ساع بخیسانید سپس با 20-14 برابر آن آب روی حرارت بگذارید به محض شکفته شدن جو ، حرارت را خاموش کنید و بلافاصله آب روی آن را صاف کرده و نیم گرم بنوشید.(می توانید مایع حاصله را در یخچال نگهداری کنید.)
- شربت آب سیب ، عسل و کمی آب لیموترش تازه
- شربت یونجه: 3 کیلو یونجه خشک + یک لیتر آب بجوشد تا نصف آب باقی بماند. سپس با مقداری شکر به قوام آورید و روزانه 300 گرم میل کنید.
میوه
- سیب
- گلابی
- انار شیرین
- انگور شیرین
- انجیر
- به
- زردآلوی شیرین
نکته مهم: بیماران دیابتی در مواردی که شکر در ترکیب غذا وجود دارد، به جای شکر از عسل دیابتی استفاده نمایند.
