مقدمه
نقرس یکی از شایعترین و دردناکترین بیماریهای التهابی مفاصل است که در گروه بیماریهای روماتیسمی قرار میگیرد. این بیماری عمدتاً در نتیجه افزایش غلظت اسید اوریک در خون و رسوب کریستالهای سوزنی شکل آن در مفاصل یا بافتهای اطراف ایجاد میشود. تجمع این کریستالها موجب بروز التهاب، تورم، قرمزی و درد شدید در نواحی خاصی از بدن بهویژه مفاصل میگردد. اگرچه نقرس معمولاً با انگشت شست پا آغاز میشود، اما میتواند سایر مفاصل مانند زانو، مچ پا، آرنج و حتی کلیهها را نیز درگیر کند.
نقرس یک بیماری پیچیده با مراحل مختلف بالینی است؛ از مرحله بدون علامت تا نقرس حاد، دورههای بین حمله، و در صورت عدم درمان، نقرس مزمن که منجر به آسیب دائمی مفاصل میشود. این بیماری میتواند با عواملی چون تغذیه ناسالم، چاقی، مصرف الکل، اختلالات آنزیمی و زمینههای ژنتیکی تشدید شود. همچنین، افتراق نقرس واقعی از نقرس کاذب – که با رسوب کریستالهای فسفات کلسیم ایجاد میشود – برای درمان صحیح، اهمیت بالایی دارد.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن .تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
نقرس
نقرس يکي از دردناکترين بيماريهاي رماتيسمي مي باشد . نقرس در نتيجه رسوب کريستالهاي سوزني شکل اسيد اوريک در بافت همبند ، يا در فضاي مفصلي بين استخوانها و يا هر دو ايجاد مي شود . اين رسوبها منجر به التهاب مفصلي ( آرتريت ) مي شود که باعث تورم ، قرمزي ، گرمي ، درد و سفتي در مفاصل مي شود . واژه آرتريت به حدود بيش از ۱۰۰ بيماري رماتيسمي اطلاق مي شود که مفاصل ، عضلات و استخوانها و همچنين ساير بافتهاي بدن را درگير مي کنند . نقرس تقريباً ۵ درصد از کل بيماران آرتريتي را دربرمي گيرد .
نقرس کاذب گاهي اوقات با نقرس اشتباه گرفته مي شود چرا که علائم مشابهي ايجاد مي نمايد . البته در نقرس کاذب ، رسوبهاي مذکور در اثر کريستالهاي فسفات کلسيم و نه اسيداوريک ايجاد مي شوند . لذا ، نقرس کاذب بشکل متفاوت ديگري درمان مي شود و در اين مقوله کمتر به آن مي پردازيم .
اسيداوريک ماده ايست که از تجزيه مواد غذائي پروتئيني ( مثل گوشت قرمز ) بوجود مي آيد . بطور معمول ، اسيد اوريک در خون حل شده و از طريق کليه ها و ادرار دفع مي شود . اگر به هر طريقي ميزان اسيد اوريک توليدي بدن افزايش يابد و يا دفع آن مختل شود ميزان اسيداوريک خون افزايش مي يابد . اسيد اوريک بالا در خون زمانيکه شخص از مواد خوراکي پروتئيني به مقدار زياد مصرف نمايد ، ( ترکيباتي مانند جگر ، حبوبات ، گوشت ، بعضي از ماهي ها و … ) ايجاد مي شود .
البته بالا بودن اسيد اوريک خون يا همان هيپراوريسمي در واقع يک بيماري بحساب نمي آيد و خطرناک نيز نيست . بهرحال اسيداوريک زياد خون مي تواند باعث رسوب در مفاصل و در نتيجه نقرس گردد . رسوبات اسيد اوريک که معمولاً Tophi ناميده مي شوند ممکن است بصورت يک توده در پوست اطراف مفاصل و در گوش ايجاد شوند .
ضمناً کريستال هاي اسيداوريک ممکن است در کليه نيز رسوب کرده و باعث ايجاد سنگ کليه گردد .
در اکثريت افراد ، نقرس بطور ابتدايي مفاصل شست پاها را درگير ميکند ، گاهي در حين بيماري ، ۷۵ درصد از بيماران دچار التهاب مفصل شست پا مي شوند . ضمناً نقرس مي تواند قوزک ها ، پاشنه ها ، زانوها ، مچ دستها ، انگشتان ، آرنج ها و … را درگير نمايد .
بيماري در چهار مرحله گسترش می يابد
- مرحله بدون علامت : در اين مرحله شخص دچار اسيداوريک بالاست ، ليکن علائمي ديده نمي شود . در اين مرحله معمولاً درماني لازم نيست .
- مرحله نقرس حاد يا آرتريت حاد نقرسي : در اين مرحله ، هيپراوريسمي باعث رسوب کريستالهاي اسيداوريک در مفاصل مي شود که باعث درد شديد و تورم در مفاصل مي شود که گرمي و حرکات دردناک را نيز در بر دارد .
حملات حاد معمولاً در هنگام شب ايجاد مي شود و در اثر وقايع ساگوار استرس زا ، مصرف الکل و داروها و يا بيماريهاي ديگر تشديد مي شود . حملات اوليه در طي سه تا ۱۰ روز اوليه معمولاً برطرف مي شوند و حمله بعدي ممکن است ماه ها حتي سالهاي بعد عارض نشود .
- نقرس : در واقع دورهاي بين حملات حاد مي باشد . در اين مرحله فرد بيمار علائمي ندارد و حرکات مفاصل نيز طبيعي است .
- نقرس مزمن : در واقع ناتوان کننده ترين مرحله بيماريست و در طي يک مدت زمان طولاني گاهي ۱۰ سال ايجاد مي شود . در اين مرحله ، آسيب دائمي در مفاصل درگير ايجاد مي کند و حتي گاهي کليه ها را نيز درگير مي کند . با درمان مناسب ،اکثريت بيماران به اين مرحله پيشرفته وارد نمي شوند .
علل ايجاد نقرس
عوامل خطر ايجاد نقرس عبارتند از :
- ژنتيک که مي تواند نقش مهمي در ايجاد بيماري داشته باشد چرا که بيش از ۱۸ درصد از بيماران داراي سابقه خانوادگي هستند .
- جنس و سن نيز از عوامل خطر براي ايجاد نقرس هستند . نقرس در مردان و در سنين بالا شايعتر است .
- بالا بودن وزن احتمال ابتلا به هيپراوريسمي و نقرس را افزايش ميدهد .
- مصرف بي رويه الکل
- مصرف بيش از حد مواد غذائي پروتئيني
- اختلالات آنزيمي که منجر به اختلال در تجزيه مواد پروتئيني مي شود .
- تماس بيش از حد با سرب
بعضي از بيماريها و استفاده از بعضي از داروها ممکن است احتمال ابتلا به نقرس را افزايش دهد .
نقرس تقريباً در ۸۴۰ نفر در ۱۰۰۰۰۰ نفر ممکن است عارض شود . در کودکان و جوانان ناشايع است . مردان بزرگسال بين ۴۰ تا ۵۰ سالگي احتمال ابتلاي به نقرس را بيشتر از زنان قبل از يائسگي نشان مي دهند . افرادي که عضو اهدايي دريافت نموده اند احتمال ابتلاي به نقرس را بيشتر دارند .
تشخيص
تشخيص نقرس براحتي صورت نمي گيرد چرا که علائم کاملاً مبهم و گاهي بين چند بيماري مشترک هستند . اگر چه افراد مبتلا به نقرس ، هيپراوريسمي را نيز در طي بيماري خود نشان مي دهند ، گاهي در طي حملات حاد بيماري افزايش اسيد اوريک ( هيپراوريسمي )نداريم . هيپراوريسمي به تنهايي نمايانگر وجود نقرس نيست و در واقع اکثريت افراد با هيپراوريسمي دچار بيماري نقرس نمي شوند .
گاهي براي تشخيص نقرس ،لازمست پزشک از مايع بين مفصلي نمونه مايعي تهيه نموده و مورد آزمايش قرار دهد .
علائم بيماري نقرس
- هيپراوريسمي
- وجود کريستالهاي اسيد اوريک در مايع مفصلي
- بيش از يکبار حمله حاد آرتريت
- آرتريتي که بسرعت و در طي يک روز ايجاد مي شود و باعث قرمزي ،گرما و تورم مفصل ميشود .
- آرتريت در يک مفصل مانند انگشتان پا ،قوزک يا زانو .
همچنین بخوانید : درمان نقرس
جمعبندی
نقرس یکی از اختلالات مهم و قابل توجه در حوزه بیماریهای روماتیسمی است که در صورت عدم تشخیص و درمان بهموقع میتواند عوارض جبرانناپذیری برای بیمار به همراه داشته باشد. با شناخت علائم اولیه، رعایت رژیم غذایی مناسب، کنترل عوامل خطر و پیروی از دستورات پزشکی، میتوان از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد و کیفیت زندگی بیماران را به شکل چشمگیری بهبود بخشید. تشخیص دقیق و افتراق آن از سایر بیماریهای مشابه، نقش کلیدی در درمان مؤثر این بیماری ایفا میکند.
