مقدمه
جسم و روح انسان، همچون دیگر اجزای طبیعت، تحت تأثیر مستقیم تغییرات اقلیمی و فصلی قرار دارد. یکی از تفاوتهای اساسی میان طب سنتی ایرانی و پزشکی مدرن، توجه عمیق طب سنتی به این تأثیرات و ارائه تدابیر متناسب با هر فصل است. در حالیکه توصیههای پزشکی مدرن غالباً یکسان و بیتوجه به تغییرات فصلی هستند، طب سنتی ایران با دقت به ویژگیهای مزاجی هر فصل و تأثیر آن بر انسان، راهکارهایی عملی برای حفظ تعادل جسمی و روانی ارائه میدهد.
در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن ، با نگاهی علمی و کاربردی به فصل بهار، بهعنوان فصلی مهم و تأثیرگذار بر بدن انسان، تدابیر ویژهای را برای پاکسازی و تقویت بدن مطرح میکنیم. از جمله مهمترین این تدابیر میتوان به فصد و حجامت، مصرف غذاهای لطیف و سبک، و استفاده از آشهای مخصوص بهاری اشاره کرد که همگی در راستای هماهنگی با طبیعت و دفع اخلاط و مواد زاید انباشتهشده در بدن طی زمستان طراحی شدهاند.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تأثیر متقابل طبیعت و فصول بر سلامت انسان و تغذیه فصلی
روح و بدن انسان بعنوان جزیی از دستگاه خلقت حضرت باریتعالی و عضوی از طبیعت همواره تحت تأثیر تحولات طبیعت بوده و تغییرات آب و هوا و فصول ، تأثیر ویژه ای بر وضعیت جسمی و روحی انسان دارد . متأسفــانه پزشکی مــدرن کمتر به این موضوع مهم توجه داشته و دستورات بهداشتی و درمانـــی و حتی تغذیه ای طب نوین ، در فصول مختلف سال تقریباً یکسان است . ولی اگربا دقت به روحیات و علایق خود توجه کنید تفاوت مشخصی بین تمایلات تغذیه ای خود در فصول مختلف سال و در مناطق مختلف جغرافیایی می یابید . مثلاً انواع حلیم ها وغذاهای چرب و شیرین وغلیظ در فصل سرد و انواع شربت ها ، سکنجبین ،آبدوغ خیاردر فصل گرم بیشتر مصرف می گردد . هرچند بسیاری از آداب و رسوم پسندیده ایرانیان با تسلط و تهاجم همه جانبه و حساب شده فرهنگ غربی ، به بوته فراموشی سپرده شده است و جامعه ایرانی در نتیجه این یورش فرهنگی و اتکاء صرف به آموزه های غربی در حوزه بهداشت و درمان ، با شیوع بی سابقه انواع بیماریهای قلبی عروقی ، چاقی ، دیابت ، چربی خون ، کبد چرب و … مواجه می باشد ! ولی هنوز هم در بین معدودی از خانواده های ایرانی تغییرات وتنوع غذایی فصول مختلف تا حدی رعایت می شود.
طب سنتی ایران همزمان با تغییرات فصول ، دستورات خاصی را تحت عنوان تدابیر هر فصل ارایه می دهد و و از دیدگاه طب سنتی ایران ، نوع و میزان تغذیه ، ورزش ، فعالیت ، خواب و … در هر فصل متناسب با طبع و مزاج افراد مختلف ، متفاوت است . طب سنتی ایران تأکید دارد که با رعایت این تدابیر ، جسم و روح انسان هماهنگ با تغییرات طبیعت تنظیم شده و بیماریهای کمتری عارض خواهد شد.
فصل پاکسازی بدن و تعادل مزاج در طب سنتی ایران
بر اساس تعالیم و آموزه های طب سنتی ایران ، در فصل بهارکه فصل ذوب شدن یخ ها و رویش طبیعت می باشد ، بدن انسان نیز تحت تأثیر فصل ، مواد زاید خود را آماده دفع می نماید و باید با تدابیر ویژه ای به طبیعت بدن کمک نمود . بهار بهترین فصلها و سازگار با مزاج دم و روح انسان بوده و دارای مزاج معتدل و مایل به حرارت و رطوبت است و به سبب تأثیر آن ، اخلاط باقی مانده از فصل زمستان در بدن جاری شده وسیلان می یابند . برخی تغییرات روحی و جسمی که بسیاری از افراد در بهار بدان مبتلا می شوند مانند سنگینی ، چرت آلودگی ، بثورات پوستی ، خارش و… ناشی از جریان و سیلان همین اخلاط زاید باقی مانده از فصل زمستان است که در صورت دفع آنها نه تنها این عوارض مرتفع خواهد شد ، بلکه سلامت و نشاط و شادابی هرچه بیشتر انسان تامین می گردد.. تدابیر فصل بهار که در طب سنتی ایران بیسار مورد تاکید است جهت تنقیه و تخلیه بدن از این مواد و سموم اضافی است.
تدابیر فصل بهار
1- خونگیری از طریق فصد و حجامت با رعایت شرایط آن ، از بهترین تنقیه های بدن جهت عموم افراد می باشد و برای برخی افراد هم انجام قی توصیه شده است .
2- اجتناب از فعالیت سنگین ، انجام ورزشهای ملایم صبحگاهی ، استحمام باآب نیمگرم ، قرار گرفتن در معرض باد بهاری و گردش در طبیعت .
3- کاهش مصرف غذاهای سنگین ، چرب و شیرین و غلیظ ، مانند انواع گوشتهای غلیظ ، کله پاچه ، سرخ کردنی و شیرینی ها ، ادویه جات تند و تیز و شور
4- افزایش مصرف غداهای لطیف و سبک وسریع الهضم ، مانند انواع آشهای مخصوص فصل بهار ، کاهو و سبزیجات ، گوشت ماهی و طیور
5- مصرف انواع شربت های طبیعی و آب میوه ها خصوصاً رب انار ، آب انار ، سکنجبین ، شربت زرشک ، شربت لیمو ، رب سیب ، آب هویج و…..
6- مصرف آشهای مخصوص بهار مانند آش دوغ و آشهای ترش( آش حاوی سماق ، زرشک ، لیمو ، آبغوره و … ) که با میزان کمی برنج یا جو و سبزیجات فراوان خصوصاً شنبلیله ، گشنیز ، جعفری ، هویج و آلوی فراوان وبدون حبوبات تهیه شده و بعنوان یک وعده غدایی بدون نان یا غذای دیگری میل می شود .( حداقل 2 تا3 وعده در هفته یا بصورت رژیم آش بهاره )
7- بهترین شیوه مصرف « آش بهاره » بدین نحو است که سه روز متوالی در هر وعده غدایی فقط یک بشقاب آش مذکور میل شود و روز چهارم مسهل ملایمی مثل سنا و گلسرخ یا تمبر هندی مصرف شود .
انشاء ا… خانواده های عزیز با آشنایی هرچه بیشتر و علمی تر با مبانی و آموزه های گرانسنگ طب سنتی و رعایت دستورات مفید و سلامت بخش آن و ترویج « فرهنگ سلامت » از آثار مفید آن بهرمند شوند و روزی شاهد آن باشیم که ضمن استفاده بهینه از دستاوردهای ارزشمند طب مدرن و توسعه علمی آن ، آداب و شیوه های پزشکی ایرانی و تدابیر آن مانند دستورات تغذیه ای ویژه هر فصل ، حجامت ، ورزش ، ماساژ و … بصورت علمی و بعنوان فرهنگ عمومی احیا گردد.
جمعبندی
در مجموع، این مقاله تلاشی ارزشمند برای بازگرداندن توجه جامعه به آموزههای اصیل و علمی طب سنتی ایرانی است. با بهرهگیری از این تدابیر و هماهنگ شدن با ریتم طبیعی فصول، میتوان گامی مؤثر در پیشگیری از بیماریها و ارتقای سلامت عمومی برداشت. امید است این آموزهها، در کنار بهرهگیری از دستاوردهای طب نوین، بهعنوان بخشی از فرهنگ سلامت ایرانیان احیا و نهادینه شوند.
