عرق النسا

مقدمه

عرق‌النسا (سیاتیک) یکی از شایع‌ترین مشکلات مرتبط با دردهای عصبی است که به دلیل تحریک یا فشار بر عصب سیاتیک ایجاد می‌شود. این عصب، که طولانی‌ترین عصب بدن است، از ناحیه پایین کمر شروع شده و تا پاها ادامه دارد. درد ناشی از عرق‌النسا معمولاً به صورت تیرکشنده و شدید توصیف می‌شود و می‌تواند از کمر به باسن، ران و حتی پایین پاها انتشار یابد. عوامل مختلفی مانند فتق دیسک کمر، تنگی کانال نخاعی، یا حتی اسپاسم عضلانی می‌توانند باعث بروز این درد شوند. تشخیص به موقع و درمان مناسب برای کاهش درد و بهبود کیفیت زندگی بیماران ضروری است.

درد عرق‌النسا نه تنها باعث ناراحتی فیزیکی می‌شود، بلکه می‌تواند فعالیت‌های روزمره فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. این درد ممکن است به‌صورت موقت یا مزمن ظاهر شود و در برخی موارد، همراه با علائمی مانند بی‌حسی، گزگز یا ضعف عضلانی باشد. روش‌های درمانی عرق‌النسا شامل ترکیبی از استراحت، فیزیوتراپی، داروهای ضدالتهاب و در موارد شدید، جراحی است. علاوه بر این، تغییر سبک زندگی، انجام تمرینات تقویتی و اصلاح وضعیت بدن می‌توانند به پیشگیری از عود این مشکل کمک کنند. درک علل و راه‌های مدیریت عرق‌النسا گامی مهم در جهت کاهش درد و بهبود عملکرد بیماران است.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره عرق النسا صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

تعریف عرق النسا

عرق النسا وجعی است که از مفصل ورک(سرین) آغاز شده و از سمت خارجی (طب اکبری: و به ندرت از سمت داخلی) از روی ران پا به سمت پایین میآید و امکان دارد تا رکبه و کعب نیز کشیده شود ، بالجمله اگر درد مذكوربسیار باشد كه چون بر ران فرود آید همانجا بایستد و گاه باشد كه تا زانو ممتد گردد و باشد كه تا شتالنگ (استخوان پاشنه پا) و انگشت خُرد پای فرود آید.

تقریباً در تمامی کتب طب سنتی از آن یاد شده است.

عرق النسا و نقرس دو بیماری هستند که از سایر بیماریهای مفاصل جداشده اند.

تعریف نورالژی سیاتیک

دردی است در مسیر عصب سیاتیک که بعلت ایجاد علتی (پاتولوژی) در خود عصب به وجود می آید.

با توجه به این که این تعریف، دردی مشابه درد عرق­النسا را در پا مطرح می کند از دید علامت شناختی با تعریف عرق­النسا تشابه دارد ولی از دید عضو درگیر و از دید سبب شناختی به­نظر می­رسد عرق­النسا در طب سنتی مفهومی گسترده تر از سیاتیکِ طب جدید را بیان می­کند.

در واقع سیاتیک را طب جدید حالتی تعریف می­کند که بر اثر ایجاد آسیب بر عصب عریضه (سیاتیک) بروز می­کند،

در حالی که عرق­النسا حالتی است که یکی از عللش ایجاد آسیب بر عصب عریضه است ولیکن بروز مشکل در عضلات، مفاصل و وریدهای پا نیز می­تواند موجب این بیماری گردد.

در طب جدید بروز مشکل در مفاصل با عناوینی چون بیرون زدگی دیسک وجود دارد. از طرفی اصطلاحاتی نظیر سندرم پریفرمیس نیز مثالی از مشکلات عضلانی است که در طب جدید جزء علل و عوامل کمردردها و دردهای ناحیه ورک و سیاتیک آورده شده اند. بحث اصلی راجع به ورید هاست که طب جدید ظاهراً مطلبی از اثر خاص آنها بر ایجاد درد­های سیاتیکی بیان نکرده است.

درد سیاتیک در طب جدید

سیاتیک دسته ای از علایم است  که  شامل دردی که از فشار یا تحریک بر روی هر یک از 5 ریشه عصبی که عصب سیاتیک را میسازند ایجاد میشوند و این درد در ناحیه تحتانی کمر و باسن و قسمت های مختف پا قابل درک است همراه درد میتواند بی حسی، ضعف عضلانیة، سوزن سوزن شدن و سختی کنترل حرکات پا وجود داشته باشد

در واقع سیاتیک بیشتر توصیف علایم است تا بیان تشخیصی برای علت درد

سیاتیک

علت سیاتیک 

1-    معمولا فشار بر روی اعصاب  L4,5  و S1,2,3 یا خود عصب سیاتیک ایجاد میشود که  این فشار  می تواند از:

امتلای رگ نسا باشد

یا از دم غلیظ سیاهی است که طبیعت آن را از راه دوالی به اسافل بدن دفع کرده

یا از رطوبات مائیه ای که از خون جدا نشده است( لم تنفص عن الدم )

یا از رطوبات بلغمیه خامی که متمدد می شوند و ایجاد الم میکنند

2-   چه بسا این فضولات در زمان امتلا کیفیت ردیه عفنه مییابند و هرچه زمان بیشتر طول بکشد نزول زیادتر شده زیرا که مواد از تمام بدن به آن جذب شده و محتقن می شود و ممکن است تا انگشتان کشیده شود اگر زمان طولانی باشد و ماده زیاد

3-   و چه بسا که ران لاغر شود به سبب ضعف از جذب غذا و عدم تصرف در آن و ممکن است به سبب ضعف پا عرج (لنگی) ایجاد شود، که  تنگی یا به سبب ضعف پا و سختی حرکت است و یا به سبب شدت تمدد رگ ورک از امتلا .

عرج (لنگی) ایجاد نمیشود مگر بعد از ایجاد لاغری به خاطر جساوت? اعضا و سختی انعطافشان که ناشی از خشکی عارضی است که از نرسیدن غذا ایجاد میشود

رازی در سبب عرج آورده که آن ناشی از جساوت در عضلات ران و صلب و اربیه است

انواع عرق النسا

• ساذج
• مادی ( انصباب خلط)
• … (در ادامه تحقیق)

علائم بالینی عرق النسا

• درد سرین (مفصل ورک)
• احساس درد فخذ (ران)
• احساس درد در رکبه (زانو)
• احساس درد در کعب (پاشنه)
• احساس درد در خنصر (انگشت کوچک پا)
• کلما طالت مدته زادت نزوله
• تهزل منه الرجل و الفخذ و فی آخره
• لذت بردن از غمز و راه رفتن اندک
• سختی در راست کردن قامت
• علامات مزاجی بر اساس نوع عرق النسا

درمان عرق النسا

• تدابیر پیشگیرانه ( فعالیت و تحرک مناسب، جماع و…)
• تغذیه (کم خوردن، تغذیه بر اساس مزاج،  …)
• داروهای مفرد  (کرفس)
• داروهای ترکیبی (موضعی: ضمادهای عرق النسا و خوراکی…)
• دلک (ماساژ)
• فصد
• حجامت
• کی
• …

اصول کلی درمان عرق النسا

1- به‌طور کلی در عرق­النسای نوع حار، قی کمتر به­کار می­رود و فصد ها جزء تغییر ناپذیر درمانند.

2- درست برعکس در نوع بارد فصد زیاد بکار برده نمی­شود و درمان شامل قی، منضج، مسهل و حقنه می­شود.

3- در نوع مشارکتی درمان عضو مشارک (مثلاً رَحِم) مهم­تر است.

4- در نوع دموی اساس درمان بر فصد باسلیق و فصد عرق­النسا می­باشد. البته اگر مسیر درد از داخل پا باشد فصد صافن جایگزین فصد عرق­النسا می­شود.

5- در نوع بلغمی قی دادن و سپس مسهل و در ادامه حقنه و در آخر کار استفاده از ضمادات و یا روغن مالی صورت می­گیرد. در صورت عدم بهبود از روش­هایی نظیر ضماد محمرات (قرمز کننده­ها)، منفطات (تاول زاها) و مقرحات (زخم کننده­ها) برای اخراج خلط مزاحم استفاده می­شود.

6- در نوع سوداوی ابتدا از مسهل بعد ضمادات سپس روغن­مالی و در نهایت فصد و حقنه قویه صورت می­گیرد.

7- در انواع ترکیبی (که معمولاً نیز چنین است) از ترکیبی از درمانهای فوق استفاده می­شود.

داروهای مطرح در عرق النسا

حب النجاح، حب منتن، ایارج روفس،حب نیل،حب الملوک،بوزیدان، شاهتره، ابوجهل، انزروت، مقل، تربد، عاقرقرحا

عرق النسا در قانون

در اواخر بیماری، بیمار با دست بر جای درد گذاشتن و بر نوک انگشتان پای راه رفتن احساس لذت می کند

سوئ مزاج ساده

به ندرت سبب این درد می شود و اگر باشد احساس سنگینی ،آماس و تغییر رنگ پوست وجود ندارد

اگر ماده خلط بلغم باشد

عدم تغییر رنگ یا طوسی شدن  – التهاب کم و طولانی مدت – انتشار درد درپهنا – پف آلود بودن و مرطوب بودن بدن وجود دارد.

اگر ماده سودا باشد

درد پنهانی با انتشار کمتر همراه با سفتی و خشکی و کدورت و تیرگی محل که به معالجه دیر جواب می دهد و سایر نشانه های سودا را دارد.

اگر ماده خلط مراری باشد

حرارت شدید محل همراه با خارش- زیان دیدن از گرمی بخش ها و سود بردن از سردی ها

اگر ماده ریح باشد

انتشار شدید درد بدون احساس سنگینی- جابه جایی و نقل مکان درد – عادات غذایی به غذاهای نفاخ داشته است.

حالت ترکیب

معمولا وقتی ایجاد می شود که بیمار طبیعت گرم مراری دارد ولی غذاهای رطوبت زا و سردی بخش مصرف می کند و بر سیری شکم حرکات سخت انجام دهد : در این حالت بهترین درمان مالش با دست بزرگ و پهن ، اما آهسته  و آرام است همچنین از مالش داروهای معتدل نفع میبرد

اکسیر 

• هر عضو که دچار وجع مفاصل باشد اگر ماده آن دفع شود دیگر به سرعت عود نکند اما عرق النسا و نقرس به کوچکترین سببی عود کند و این به علت وضع عضو در اسافل است و اینها اغلب موروثی هستند.
• ماده عرق النسا اکثر در مفصل باشد سپس به عصبه عریضه بریزد و به علت درد مواد از جمیع بدن به سوی آن منصب شود اما گاهی در مفصل نبوده بلکه در عصبه عریضه است
• و چه بسیار که رطوبت مخاطی در حق ورک باشد و رباط آن را مسترخی گرداند و وجع‌الورک که اکثر از طول جلوس بر اشیای صلب ایجاد می‌شود در طول زمان به عرق‌النسا منتقل می‌گردد.

مجوسی گوید:

که فرق میان عرق النسا و سایر اوجاع مفاصل آن است که درد در این مرض اندر ظاهر استخوان ران بود تا مفصل زانو و گاهی تا کعب و گاهی در پای در جهت وحشی حدوث آن یا از خلط دموی غلیظ یا بلغمی غلیظ محتقن در مفصل سرین است.

میتواند منجر به انخلاع ورک شود

شدیدترین حالت آن است که در جانب چپ باشد

اما علاج عرق النسای حار

• مثل علاج دموی و صفراوی است اما
• بعد از فصد باسلیق فصد عرق النسا کنند
• در ابتدای مرض ضماد مرخیات
• در نوع دموی بعد از فصد منضجی از عناب و شاهتره و گل بنفشه
• بعد از آن 4 -5 روز مسهلاتی از هلیله سیاه و افتیمون و تربد دهند

سپس سفوف سورنجان از قول مهره مسیحی:

در عرق النسا اول فصد باسلیق و بعد اگر خلط غالب صفرا است با صبر و آب بادیان و آب کاسنی و هلیله تنقیه کنند و بعد قی خوب است

جالینوس گفته

صافن زدن بهتر از عرق النسا و مابض بهتر از صافن مخصوصا اگر در سمت داخلی باشدفصد در اینجا در خلو معده توصیه شده لذا گفته اند 2 روز روزه بدارد.

اما علاج عرق النسای بارد

مثل اوجاع مفاصل بلغمی و سوداوی است اما بعد از تنقیه تام و فصد صافن ضماد کردن و خوردن تریاق فاروق موثر است

علاج عرق النسا از الحاوی 

عرق النسا از غلبه یا کثرت دم اگر باشد:

علاجش فصد رگ تحت مثنی الرکبه و یا رگ کنار کعب است و بدترین چیز ان است که فصد نشود و در عوض ادویه حاره بر ورک گذارند که باعث جذب ماده بیشتر و انعقاد آن می شود پس باید ابتدا فصد کرد و استفراغ به اسهال داد چندین مرتبه و بعد ادویه حاره گذاشت و اول فصد باسلیق کنند

و اگر خواستند ادویه بر موضع گذارند باید که قی مداوم  و قلت غذا باشد در ابتدا و اسهال بین هر دو مرتبه قی و حقنه و سپس طلا کردن با خردل

استفاده از ادویه حاره قبل از استفراغ ماده باعث عسرالبول و بیشتر شدن غلظت لزوجت میشود و قی بیش از اسهال نافع است

و اگر اخلاط غلیظه به ورک چسبیده باشد باید ار محجمه و از حقنه قویه که شحم حنظل داشته باشد استفاده کرد

نکاتی از طب اکبری برای علاج عرق النسا

• باید در علاج تسریع کرد زیرا هرچه بماند قویتر می شود
• مابین استفراغات نباید فاصله بسیار افتد زیرا برخلاف سایر اوجاع مفاصل ماده آن زود عود می کند
• بهترین علاج: حمام اب گرم
• غذای مرطب
• مالیدن روغن پیه مرغ و بط تا یک هفته
• فصد میان خنضر و بنضر پای مقابل

سپس فصد باسلیق؟؟

• بسیار دیده شده که بعد از تنقیه داغ کردن باعث صحت کامل شده است.
• روش داغ: با سیخی آهنین و داغ 8 انگشت بالاتر از شتالنگ عرق النسا را یافته داغ کنند و با بستن ران تا زانو مشخصتر میشود
• نشان این رگ گره دار بودن آن است و اگر در ساق پا یافت نشد میان انگشت خنضر و بنضر را به صورت خطی عریض داغ کنند
• و اگر هیچ کدام سود نداد ساق را بشکافند و رگ را بردارند

وجع‏ الورك‏

و اما وجع‏ الورك‏ آن است كه در آن درد ثابت در سرين باشد و نازل نشود مگر آن‏كه چون منتقل به عرق النسا گردد و اكثر از لحوق ضعف در ورك به سبب طول جلوس بر اشياى صلب يا به سبب ضربه لاحق سرين يا به سبب ادمان‏ ركوب عارض شود و اسباب اين همان اوجاع مفاصل است الا اكثر اين از بلغم خام افتد و بيشتر انتقالى بود از اوجاع رحم مزمن باقى مدت طويل قريب ده ماه و گاهى از مواد حار و مختلف نيز و از امتلاى عروق و رگ از خون و از اورام باطنى در غور موضع افتد مگر آن‏كه اورام مذكوره به سبب غور خود مثل ظهور اورام سائر مفاصل ظاهر نباشد.