نکات کاربردی در تست تيروئيد

مقدمه

تفسیر صحیح آزمایش‌های عملکرد تیروئید (مانند TSH، T4، T3 و آنتی‌بادی‌ها) برای تشخیص دقیق اختلالات این غده حیاتی مانند کم‌کاری یا پرکاری تیروئید ضروری است. این تست‌ها که اغلب به صورت پنل تیروئیدی درخواست می‌شوند، نیاز به دانش تخصصی دارند زیرا عوامل متعددی مانند سن، جنسیت، بارداری، داروهای مصرفی و حتی ساعت انجام آزمایش می‌توانند نتایج را تحت تأثیر قرار دهند. آگاهی از نکات کلیدی در تفسیر این آزمایش‌ها به پزشکان کمک می‌کند تا تشخیص دقیق‌تری ارائه دهند و از اشتباهات رایج مانند تفسیر نادرست “نرمال کاذب” یا “پاتولوژیک کاذب” جلوگیری کنند.

برخی از نکات کاربردی در تفسیر تست‌های تیروئید شامل توجه به رابطه معکوس TSH و T4 آزاد، بررسی همزمان آنتی‌بادی‌های ضد TPO و Tg در موارد مشکوک به تیروئیدیت خودایمنی، و توجه به شرایط خاص مانند مقاومت به هورمون تیروئید یا اثر داروها (مثل لیتیوم یا آمیودارون) است. همچنین، تفسیر نتایج در بانوان باردار با جمعیت عمومی متفاوت است و سطوح TSH در سه ماهه اول بارداری به طور فیزیولوژیک کاهش می‌یابد. درک این نکات ظریف به تمایز بین اختلالات اولیه، ثانویه و حتی سندرم‌های نادر تیروئیدی کمک شایانی می‌کند.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره چند نکته کاربردي در تفسير تستهاي عملکرد غده تيروئيد صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

چند نکته کاربردی در تفسير تستهای عملکرد غده تيروئيد

بيماريهاي تيروئيدي حدود 5 تا 10 % افراد رامبتلا ميکند.آزمايشات عملکرد تيروئيد يکي از متداولترين آزمايشات هر آزمايشگاهي ميباشد. تفسير اين آزمايشات در بيشتر موارد راحت و ساده است ولي گاهي هم پيچيده و بغرنج ميگردد.نکات زيردر تفسير آزمايشات تيروئيد مفيد وقابل توجه ميباشد:

1- تستهاي تيروئيد فقط يک تصوير لحظه اي از عملکرد اين غده در زمان خونگيري ارائه ميدهند و غير طبيعي بودن آنها نشاندهنده غير طبيعي بودن کار غده نيست.برخي داروها و شرايط متابوليکي بر انتقال، متابوليسم و اندازه گيري هورمون تاثير دارند وميتوانند مقدارهورمون را غير طبيعي کنند درحاليکه در برخي بيماريها مثل کمکاري و پرکاري تيروئيد ساب کلينيکال نتيجه هورمون کاملا طبيعي است!

2- اگر بخواهيم تنها به يک تست براي آزمون کارکرد تيروئيد اکتفا کنيم ترجيح ميدهيم TSH را معرفي نماييم.چنانچه نتيجه TSH  طبيعي بود تقريبا ميتوان عملکرد تيروئيد را مناسب تشخيص داد. اين تست در آزمايشگاه محققين بروش اتوماتيک ايمونوفلورسانس که دهها بار از اليزا دقيقترست انجام ميشود.

3- اگر بخواهيم تست دومي را هم معرفي کنيم خوبست Free T4 را نام ببريم ولي چون در ايران روشهايي که براي اندازه گيري اين تست استفاده ميشوند در معرض خطاهاي زيادي هستند بهترست از همان آزمايش T4 استفاده کنيد.البته بهترست با T3 uptake  توامان درخواست شود.هر دوآزمايش فوق نيز در محققين بروش ايمونوفلورسانس انجام ميشود.

4- اگر از اول به کمکاري تيروئيد مشکوک هستيد لازم نيست T3 درخواست کنيد چون اين تست در 15 تا 30% کمکاريها نرمال ميباشد مگر اينکهT4 خيلي کم شده و به حد 2 ميکروگرم برسد.

5- آندسته از بيماريهاي غير تيروئيدي که نتايج هورمون را غير طبيعي ميکنند بنام Nonthyroeidal illness(NT) معروفند.اين بيماريها بيشتر در افراد بستري ديده ميشوند و اغلب T3 کاهش مييابد.

6- پس از درمان کمکاري يا پرکاري تيروئيد مقدار T3 و T4 سريع اصلاح ميشود ولي TSH هفته ها وقت لازم دارد تا اصلاح شود.

7- مقدارFreeT4 وTSH در نوزادان بيشتر از بزرگسالان است .عدم توجه به اين نکته سبب تفسير غلط ميگردد.

8- در هفته 16 حاملگي بدليل اثر استروژنها مقدار TBG(ناقل هورمون) زياد ميشود ومقدار T4وT3 تا 5/1 برابر زياد ميشود.در اين مواقع توجه به T4 و T3 uptake ضروريست چون مقدار اين دو همجهت تغيير ميکند ولي در موارديکه اختلال در پروتئين ناقل وجود دارد همچون حاملگي و مصرف قرص ضد بارداري و… جهت تغيير اينها معکوس ميشود. درحدود 20% حاملگيها مقدار TSH نيز در سه ماهه اول کاهش مييابد.

ساير تست های تيروئيد

الف) تيروگلوبولين (Tg) :

اين پروتئين پيشساز هورمونهاي تيروئيدست ومقدارش به سه عامل بستگي دارد:توده بافت تيروئيد- آسيب به تيروئيد- ميزان تحريک گيرنده TSH توسط TSH  يا bHCG  ويا آنتي بادي ضد تيروئيد. افزايش تيروگلوبولين سرم بمعني اختلال درعملکرد تيروئيدست. سنجش تيروگلوبولين بيشتر بعنوان تومورمارکرست وبراي پيگيري درمان سرطان متمايز تيروئيد بسيار مفيد ميباشد.

ب) آنتي بادي ضد تيروگلوبولين (Tg Ab) :

در مناطقي که کفايت يد وجود دارد سنجش اين ماده همزمان با تيروگلوبولين انجام ميشود زيرا باهم تداخل آزمايشي دارند. ولي در مناطقيکه کمبود يد وجود دارد براي تشخيص بيماري اتوايميون در بيماراني که گواتر ندولر دارند مفيدست. همچنين درپيگيري درمان يد در گواتر آندميک کاربرد دارد و در پيگيري عود يا متاستاز بدخيمي تيروئيد همراه با تيروگلوبولين مفيد است.

پ) آنتي بادي ضد پراکسيداز تيروئيد (TPO Ab) :

اين ماده در تخريب بافت تيروئيد نقش دارد.مانند هيپوتيروئيدي هاشيموتوو تيروئيديت آتروفيک. ظهور اين ماده بر ظهور علايم باليني تقدم زماني دارد.

ت) تست TRH :

وقتي که T4  وTSH هر دو پايين باشند انجام اين تست مفيدست. در زمانيکه کمکاري تيروئيد ناشي از تخريب هيپوفيز باشد پس از تزريق TRH افزايشي در TSH  ديده نميشود اما در صورتيکه اشکال در هيپوتالاموس باشد پس از تزريق TRH  مقدار TSH  زياد ميشود گرچه ديرتر از افراد نرمال بالا ميرود.