صرع و غش

مقدمه

صرع یک اختلال عصبی شایع است که به دلیل فعالیت غیرطبیعی و بیش از حد سلول‌های عصبی در مغز ایجاد می‌شود. این اختلال می‌تواند منجر به تشنج‌های مکرر شود که به صورت حملات ناگهانی و موقت در رفتار، حرکات، احساسات یا سطح هوشیاری فرد بروز می‌کند. تشنج‌ها بسته به ناحیه‌ای از مغز که تحت تأثیر قرار می‌گیرد، می‌توانند به شکل‌های مختلفی ظاهر شوند، از جمله تشنج‌های موضعی که تنها بخشی از بدن را درگیر می‌کنند یا تشنج‌های عمومی که کل بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند. صرع می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی مانند ژنتیک، آسیب‌های مغزی، عفونت‌ها یا تومورهای مغزی باشد.

غش (سنکوپ) نیز یکی از شرایطی است که ممکن است با تشنج اشتباه گرفته شود، اما در واقع به دلیل کاهش موقت جریان خون به مغز رخ می‌دهد و منجر به از دست دادن موقت هوشیاری می‌شود. برخلاف تشنج‌های صرعی، غش معمولاً با علائمی مانند سرگیجه، تاری دید و تعریق قبل از وقوع همراه است و اغلب به دلیل عوامل قلبی-عروقی، افت فشار خون یا واکنش‌های عاطفی شدید ایجاد می‌شود. تشخیص دقیق تفاوت بین صرع و غش برای انتخاب روش درمانی مناسب ضروری است، زیرا درمان این دو شرایط کاملاً متفاوت است. در حالی که صرع معمولاً با داروهای ضدتشنج کنترل می‌شود، غش نیاز به بررسی و مدیریت عوامل زمینه‌ای مانند مشکلات قلبی یا تنظیم فشار خون دارد.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره صرع و غش بیشتر صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

صرع و غش 

از زمان بوجود آمدن انسان بر روی کره زمین صرع نیز وجود داشته است. امروزه انواع گوناگونی از صرع شناخته شده است. صرع یک بیماری نیست بلکه فقط نشانه‌ایست که می‌گوید قسمتی از مغز کار خود را همیشه بخوبی انجام نمی‌دهد. وقتی مغز بطور طبیعی کار کند یک سری امواج الکتریکی از خود ایجاد می‌نماید که این امواج مانند الکتریسته در مسیر اعصاب مغزی عبور می‌کند. « اپی‌لپسی » یا صرع حالتی است که یکسری از این تشنجها و طوفانهای الکتریکی در مغز بطور مرتب و با فاصله زمانی خودبخود ایجاد شده و خاموش شوند. که این جرقه الکتریکی و طوفان الکتریکی بسته به محل خود در مغز علائم و نوع تشنج و صرع را تعیین می‌نماید. یکبار تشنج هیچگاه صرع نیست بلکه دو تا سه بار تشنج می‌باید رخ دهد تا پزشک تشخیص صرع را مطرح نماید

علل صرع

گاه علت صرع وجود یک اختلال ساختمانی در مغز است اما در اغلب موارد هیچ علت خاصی یافت نمی‌شود. در برخی از کودکان مبتلا، حملات تشنجی به دنبال یک محرک حسی مثل نورهای درخشان و شدید بروز می‌کنند و در برخی دیگر هیچ عامل شروع کننده‌ای وجود ندارد. در صرع نشاندار حملات ناگهانی را می‌توان در یکی از چندین علت شناخته شده جستجو کرد که شامل تومورهای مغزی ، بیماریهایی که بر رگهای خونی مرکزی اثر می‌گذارند و انواع سموم می‌باشد. به غیر از صرع علل متعدد دیگری نیز برای تشنج وجود دارد که یکی از آنها تب بالاست (تشنج ناشی از تب).

انواع صرع

انواع مختلفی از تشنجهای صرعی تاکنون شناخته و تعریف شده است. در بچه‌ها تشنجهای تونیک – کلونیک شایعتر است، بیشتر از سه چهارم کودکان مبتلا به صرع ، از این نوع تشنج رنج می‌برند، صرع کوچک یا ابسانس دومین نوع شایع صرع ( epilepsy) در کودکان است. صرع موضعی یا صرع حرکتی و صرع نسبی یا پارشیال خوش‌خیم از دیگر انواع صرع هستند.

صرع بزرگ یا تشنج تونیک – کلونیک

شایعترین نوع صرع ، صرع اصلی (Grand mal) است. آن هنگامی رخ می‌دهد که مناطق حرکتی مغز دچار عارضه شده است و اسپاسمهای شدید و بی‌هوشی را دربردارد. در اغلب موارد صرع اصلی ، قبل از آغاز حمله و غش به بیمار یک حالت درونی دست می‌دهد که این اخطار خوانده می‌شود. این حالت در لاتین Aura نامیده می‌شود و می‌تواند به صورت روانی یا جسمی باشد. مثل شنیدن صدایی (جسمی) و یا احساس خوشبختی یا بدبختی (روانی). بیمار ممکن است بوی مشخصی را حس کند و یا گمان کند که نور درخشنده‌ای می‌تابد. بعد از چند لحظه بیمار بی‌هوش می‌افتد که این مرحله کوتاه، تونیک است که تمام ماهیچه‌ها متشنج و منقبض می‌شوند، تنفس بیمار قطع می‌شود و رنگش نیز ممکن است کبود شود. مرحله بعدی کلونیک است که اندامها تکانهای مختصری می‌خورند. در خلال این مدت بیمار ممکن است زبانش را گاز بگیرد.

مراحل علائم تشنج تونیک – کلونیک 

مراحل علائم تشنج تونیک – کلونیک به ترتیب زیر است:

• تحریک پذیری یا رفتارهای غیرعادی به مدت چند دقیقه پیش از بروز تشنج (Aura).
• اسپاسم و انقباض عضلات که 30 ثانیه طول می‌کشد و کودک در طی آن بیهوش شده و به زمین می‌افتد و تنفس نامنظم می‌شود.
• حرکات پرشی اندامها یا صورت که می‌تواند از 20 ثانیه تا چند ساعت طول بکشد. در این مرحله ممکن است کودک زبانش را گاز بگیرد و کنترل مثانه یا روده را از دست بدهد.
• پس از آنکه تشنج متوقف شد، ممکن است کودک تا چند دقیقه و به ندرت تا ده دقیقه بیهوش باقی بماند.
• بعد از بازگشت هوشیاری کودک معمولاً گیج است و سردرد دارد و ممکن است به خواب رود.

صرع کوچک یا تشنج ابسانس

صرع کوچک (Petit mal) ، که در آن مناطق حسی دستگاه عصبی مرکزی دچار آسیب می‌شود. در بین بچه‌ها شایع است که معمولا تشنج آنی است و یک لحظه به طول می‌انجامد. کودک بازی را متوقف کرده و ساکت می‌ایستد در حالی که یک حالت سستی و بی‌حالی در صورتش دیده می‌شود. پس صرع کوچک عبارتست از زایل شدن شعور برای مدتی کوتاه ، بدون اینکه در بیمار تشنج یا زمین خوردگی و یا Aura دیده شود. این نوع صرع یکی از شایعترین صرع‌ها نزد کودکان و دانش آموزان است . رنگ پریده ، چشمانش به یک نقطه خیره شده و از اطراف خود بی‌خبر است. مدت آن حتی امکان دارد بسیار کوتاه بوده و قابل رویت نباشد. شروع آن از سه تا سیزده سالگی است که اگر درمان اصولی شود برای همیشه از بین می‌رود و در غیر اینصورت در سنین بالاتر به صرع بزرگ تبدیل خواهد شد.
از علل این نوع صرع ، تومورها ، حوادث ، تصادف ، ضربه‌های مغزی و … را می‌توان بیان کرد. از نشانه های بارز صرع کوچک که می‌توان در کلاس درس مشاهده کرد، نحوه نوشتن املا دانش‌آموزان است که ممکن است در حین حمله ، دو یا سه خط از املا را جا بیندازند. پس از حمله علاوه بر رنگ پریدگی ، سستی و بی حالی ، احساس خواب به کودک دست خواهد داد.
پس در طی این نوع حمله تشنجی ، کودک برای 10 تا 15 ثانیه هوشیاری خود را از دست می‌دهد و به فضا خیره می‌شود و فعالیتهای معمول وی متوقف می‌شود اما به زمین نمی‌افتد. و پس از بازگشت هوشیاری ، کودک چیزی از حمله خود به یاد نمی‌آورد.

صرع موضعی

هوشیاری بیمار در این نوع صرع مختل نمی‌شود و تظاهرات صرعی به صورت حرکتی ظاهر می‌شود. ابتد از یک نقطه شروع شده و به تدریج سایر قسمتهای بدن را فرا می‌گیرد. به این نوع صرع ، صرع جانسونی نیز می‌گویند. البته نوع دیگر صرع موضعی حرکتی بدون انتشار است که تشنج فقط در یک عضو ظاهر شده و در همان جا باقی می‌ماند. مدت حمله حدود یک تا دو دقیقه است ولی ممکن است در بعضی از افراد مدتها طول بکشد.

نوع دیگر صرع

فرمی از اپی‌لپسی است که کمتر شایع است ، صرع نسبی یا پارشیال خوش‌خیم که سبب حرکات پرشی در یک سمت از صورت یا یک اندام می‌شود. همچنین هوشیاری نیز ممکن است مختل شود. در اغلب موارد کودک مبتلا به یک نوع صرع است ، با این حال برخی کودکان مبتلا به انواع پیچیده‌تر اپی‌لپسی هستند که ترکیبی از دو یا چند نوع مختلف است.

اقدامات اولیه در فردی که تشنج کرده

اگر کودک دچار یک تشنج تونیک – کلونیک شده او را به یک سمت بخوابانید و سرش را همسطح یا پایینتر از بدنش قرار دهید.
بر طبق اصول کمکهای اولیه باید جسم سختی را بین دندانهای بیمار قرار داده تا از گاز گرفتن زبانش جلوگیری کنید و او را به پشت خواباند و مطمئن شد که بطور معمولی نفس می‌کشد. هرگز چیزی را با فشار میان دندانهایش قرار ندهید. در بیشتر مواقع تشنجات بعد از یک دقیقه متوقف می‌شوند و بعد از آن یک دوره خواب و استراحت است ولی اگر تشنجات بیشتر از چند دقیقه به طول انجامد حتما باید بیمار را به بیمارستان رساند. همچنین اگر کودک تاکنون یک تشنج تونیک – کلونیک نداشته و نخستین باری است که به این نوع حمله دچار می‌شود، به سرعت کودک را به نزدیکترین بیمارستان برسانید.
در مورد سایر انواع تشنج کودک را در یک محل آرام نشانده و صبر کنید تا تشنج کاملاً برطرف شود و کودک هوشیار شود. سپس به آرامی با او صحبت کنید و به او آرامش خاطر بدهید. از زدن یا تکان دادن کودک برای متوقف کردن تشنج خودداری کنید.

مراحل درمان صرع وغش 

بطور کلی پرهیز در این مورد کامل می باشد زیرا ناپرهیزی خود باعث تجدید حملات صرع و تشدید آنها می گردد از جمله:

• چیزهای سرد و حمام زیاد
• چیزهای ترش
• لبنیات
• میوه های تر
• ماهی
• مرغابی
• کرفس
•  غذاهای چرب و غلیظ
• گوشت حیوانات بزرگ مثل گاو، شتر
• کلم
• شلغم
• قمری
• ترب
• سیر
• پیاز
• باقلا
• عدس
• فلفل
• خردل
• تره
• کاهو
• گیشنیز

و همچنین پرهیز از :

• بی خوابی مفرط و خواب روز در حال پری شکم
• خشم و غضب و غم و اندوه
• آواز بلند
• رعد و برق
• اسب سواری یا موتور سواری و سواری بر وسایل تندرو که زمین را در زیر پای خود ببیند مثل نشستن در اتومبیل که شیشه هایش پائین باشد که مصروع بتواند از آن به خارج نگاه کند
• زیاد خواندن کتاب و روزنامه
• کثرت جماع
• قرار گرفتن بر بلندیها مثلا پشت بام، بالای کوه و تپه و همه وهمه زیان آور است.
• سرمای شدید
• گرمای شدید
• نشستن در مسیر باد
• و رفتن بر بلندیها
• دیدن اشیاء خیلی براق
• گردان روشنائی زیاد
• بوی گوگرد ، قطران، قیر
• نیز دیدن آب های روان
• دیدن آتش شدید
• نشستن در مهتاب
• بوئیدن چیزهای بدبو
• خوردن زیتون
• پنیر
• و زیاد خوردن ماهی و جگر
• زیرا باعث عود حملات صرعی می شود این مبحث که با تغیرات کمی تکرارشد اهمیت پرهیز را می سازند.

این بیماران بایستی پس از 3 ساعت از صرف غذا به خواب روند و استراحت کنند، بوئیدن بودینه، دارچین، زیره و انیسون به طور مرتب و همچنین پاشیدن داروهای فوق روی غذای روزانه مصرع بسیار مؤثر می باشد. پودینه 15 گرم دارچین 5 گرم زیره کرمانی 10 گرم همه را نرم کوبیده کمی از آن روی غذای روزانه بیمار بپاشید.

از جوشانده عودالصلیب یا چوب حیات به جای آب بنوشند و بعد از خوردن غذا بلافاصله نخوابند.

هر شب موقع خواب 5 قطره روغن بادام شیرین به ملاج سر چکانده و ماساژ دهد.

در صورت افزایش و غلبه گرمی زالو درمانی انجام می شود در پشت گوش و سپس دست ها و تکرار ان با توجه به وضع بیمار.