مقدمه
فیستول مقعدی یکی از بیماریهای ناحیه آنورکتال است که به صورت یک مجرای غیرطبیعی بین کانال مقعدی و پوست اطراف مقعد ایجاد میشود. این عارضه معمولاً در اثر عفونت غدد مقعدی و تشکیل آبسه به وجود میآید که در صورت درمان نشدن میتواند به تشکیل مسیر فیستول منجر شود. فیستولهای مقعدی با علائمی مانند ترشح چرکی، درد مداوم، تورم و گاهی خونریزی همراه هستند و در صورت عدم درمان میتوانند باعث عود عفونت و ایجاد مشکلات پیچیدهتر شوند. تشخیص به موقع و درمان مناسب این بیماری برای پیشگیری از عوارض جدی اهمیت فراوانی دارد.
درمان فیستول مقعدی معمولاً نیازمند مداخله جراحی است و بسته به نوع و محل فیستول ممکن است از روشهای مختلفی مانند فیستولوتومی، گذاشتن ستون (Seton) یا تکنیکهای پیشرفتهتری مانند فلپ پیشرفته استفاده شود. در طب سنتی نیز از روشهایی مانند استفاده از گیاهان ضدالتهاب و التیامبخش برای کمک به بهبودی پس از جراحی بهره میگیرند. رعایت بهداشت ناحیه، استفاده از رژیم غذایی پرفیبر برای پیشگیری از یبوست و پرهیز از نشستن طولانیمدت از جمله راهکارهای پیشگیری از عود این بیماری هستند. توجه به این نکته ضروری است که فیستول مقعدی به خودی خود بهبود نمییابد و مراجعه به متخصص جراحی عمومی یا کولورکتال برای درمان قطعی ضروری است.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره فیستول مقعدی صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
تعریف فیستول معقدی
فیستول مقعدی عبارت است یك لوله یا راه بسیار كوچك كه از مجرای مقعدی به پوست نزدیك دهانه مقعد راه مییابد. چرك آب گونه از این راه به بیرون راه مییابد و باعث تحریك پوست ناحیه میشود.
علایم شایع
- ترشح مداوم یا متناوب
- تغییر رنگ پوست اطراف فیستول
- درد به هنگام اجابت مزاج یا پس از آن
- وجود یك برجستگی سفت و دردناك به هنگام لمس
علل بیماری
- از بین رفتن بافت به علت گسترش آبسه زمینهای
- گسترش عفونت ناشی از پارگی در مجرای مقعدی
- گاهی در نتیجه عواملی چون ضربه، عفونت راست روده (از جمله با میكربی به نام كلامیدیا)، سرطان، و اشعه درمانی ایجاد میشود.
عوامل افزایشدهنده خطر
۱. بیماری التهابی روده
۲. آپاندیسیت یا دیورتیكولیت حاد
۳. درمان تزریقی برای بواسیر داخلی
۴. زخم ناشی از یك جسم تیز (مثلاً پوسته تخممرغ یا استخوان ماهی) كه دفع میشود یا صدمه ناشی از نوك وسیله مخصوص تنقیه
پیشگیری
هیچ روش به خصوصی جهت پیشگیری وجود ندارد.
فيستولها معمولاً ناشى از عفونت پيوژنيک يا، با شيوعى کمتر، بيمارى گرانولوماتوى روده يا سل هستند. سوراخ اوليه (داخلي) فيستولهاى کريپتوژنيکى که منفذ ثانويه (خارجي) آنها در پشت خطى فرضى قرار دارد که بهصورت عرضى از مرکز سوراخ مقعد می گذرد، معمولاً در گودال (کريپتي) در خط وسط خلفى است. زمانی که سوراخ ثانويه (خارجي) در جلوى خط عرضى باشد، سوراخ اوليه (داخلي) معمولاً در گودالى است که بلافاصله در مقابل سوراخ ثانويه واقع است (قانون سالمون – گودسال؛)
تشخيص افتراقى
هيدرآدنيت چرکى يک بيمارى غدد عرق آپوکرين است که با تشکيل سينوس هاى متعدد و عميق دور مقعدى مشخص می شود.
سينوس پايلونيدال با مسيرى منتهى به منطقهٔ دور مقعد ممکن است شبيه به فيستول باشد.
بيمارى گرانولوماتو (انتريت ناحيهاي، بيمارى کرون) رودهٔ باريک يا بزرگ در درصد زيادى از موارد با فيستول هاى آنورکتال همراه است.
فيستول هاى سلى اکنون نادر هستند. آنها نيز به کندى پيشرفت می کنند و معمولاً با سل ريوي، غددي، يا استخوانى در ديگر نقاط بدن همراه هستند.
کومدون هاى دچار عفونت، کيست هاى سباسهٔ عفونی شده، فوليکوليت مزمن، و بارتولنيت از ديگر علل پوستى سينوس هاى دچار درناژ هستند.
کيست هاى درموئيد پشت رکتوم در زنان شايعتر هستند و باعث ايجاد سينوس هاى مزمن دور مقعد می شوند.
فيستولەاى کولون به پرينئوم ممکن است در ديورتيکوليت کولون سيگموئيد ايجاد شوند.
سينوس هاى ناشى از تروما و اجسام خارجى ممکن است رخ دهند. بخيهٔ جذبنشدهٔ باقى مانده از پرينئورافى يا اپىزيوتومى يا قطعه هاى از لولهٔ درناژ ممکن است بهصورت جسم خارجى عمل کنند.
فيستول هاى پيشابراهى – پرينهآل اغلب منشاء تروماتيک دارند و از قراردادن دستگاه در پيشابراه يا تروماى خارجى مستقيم ناشى می شوند.
فيستول هاى رکتوم به پيشابراه ممکن است مادرزادى باشند يا بهدنبال قراردادن دستگاه در پيشابراه يا برداشتن پروستات ايجاد شوند. شکايت اصلى دفع هوا يا مدفوع در ادرار است.
علل نادرتر سينوسها و فيستول هاى دور مقعد شامل آبسهٔ لوله هاى – تخمداني، اکتينوميکوز، استئوميليت، و کارسينوم هستند.
عوارض
- بدون درمان
- فيستولهاى دچار عفونت مزمن ممکن است منبع عفونت سيستميک باشند
- کارسينوم در يک فيستول آنورکتال درماننشدهٔ مزمن به ندرت رخ می دهد.
درمان
فيستولهاى حاد کوچک ممکن است خودبهخود ترميم يابند، ولى در بيشتر موارد تنها درمان مؤثر فيستولوتومى است (که به طور متداول به آن فيستولکتومى هم می گويند). اصول زير بايد در نظر گرفته شوند: ۱. سوراخ اوليه بايد پيدا و بريده شود. ۲. مجرا يا مجارى فيستولى بايد به طور کامل شناسائى شوند. ۳. سقف مجراى فيستول بايد در تمام طول آن باز شود، به نحویکه تونل فيستولى به يک زخم باز تبديل شود. ۴. زخم بايد به نحوى بازسازى شود که حفره از درون به سمت بيرون ترميم يابد؛ در صورت وجود اسهال مزمن، کوليت اولسروى فعال، يا انتروکوليت گرانولوماتوى فعال، فيستولوتومى هرگز نبايد انجام شود.
شکايت اصلى بيمار درناژ يا ترشح متناوب يا ثابت است. معمولاً سابقهاى از آبسهٔ عودکننده وجود دارد که خود به خود پارهشده يا با جراحى تخليه شده است. در بيمارين کرون يا سل، لبه ها ممکن است بنفشرنگ و ترشح، آبکى باشد. در لمس، می توان يک مسير طناب مانند را حس کرد، و مسير آن را هم در ارتباط با اسفنکتر و هم در ارتباط با سوراخ اوليه تعيين نمود.
فيستولهاى آنورکتال در شيرخواران ارثى هستند، ممکن است باعث ايجاد آبسه شوند، در پسرها شايعتر هستند، و قدامي، مستقيم، و سطحى هستند. درمان مشابه بزرگسالان است. فيستولهاى رکتوواژينال بهطور شايع در ارتباط با عفونت آنورکتال قدامى يا آسيب زمان تولد ايجاد مىشوند. شايعترين شکايت دفع گاز يا مدفوع از واژن است.
معاينات خاص
معاينهٔ رکتوم با انگشت در بسيارى از موارد نقصى در محل سوراخ داخلى داراى اسکار را نشان مىدهد. پروکتوسکوپى پيش از هر عمل جراحى ضرورى است. اگر شواهد پروکتيت يا نشانههائى که بتوانند ناشى از بيمارى التهابى روده باشند، وجود داشته باشند، بايد از کولون و رودهٔ باريک عکسبردارى با مادهٔ حاجب به عمل آيد.
مراحل درمان و دستور زالو گذاری
اطراف مقعد و محل فیستول 5 عدد زالو با فاصله یک هفته یکبار 3 دوره زالو درمانی انجام شود .
یکی از رژزیم های پاکسازی را از طبق نظر پزشک رعایت کند
یک پاسخ
سلام اقای دکتر می تونید کمکم کنید ممنون میشم