افزایش وزن نشانه چیست؟

مقدمه

افزایش وزن می‌تواند نشانه‌ای از تغییرات فیزیولوژیکی، سبک زندگی یا حتی وجود یک مشکل سلامتی باشد. در برخی موارد، افزایش وزن به دلیل دریافت کالری بیش از حد نیاز بدن و کاهش فعالیت بدنی رخ می‌دهد که می‌تواند منجر به تجمع چربی و بروز چاقی شود. با این حال، افزایش وزن ناگهانی یا غیرمنتظره ممکن است نشان‌دهنده اختلالات هورمونی، مشکلات تیروئید، احتباس مایعات یا حتی عوارض جانبی برخی داروها باشد. بنابراین، درک علل و نشانه‌های افزایش وزن برای تشخیص به‌موقع و مدیریت آن از اهمیت بالایی برخوردار است.

از سوی دیگر، افزایش وزن می‌تواند با علائم دیگری مانند خستگی، تغییرات اشتها، تورم در اندام‌ها یا تغییرات خلق و خو همراه باشد. این نشانه‌ها ممکن است به شرایطی مانند سندرم متابولیک، اختلالات غدد درون‌ریز یا حتی استرس و اضطراب مرتبط باشند. در برخی موارد، افزایش وزن به‌دلیل عدم تعادل در هورمون‌هایی مانند انسولین، کورتیزول یا هورمون‌های تیروئیدی ایجاد می‌شود. شناسایی دقیق علل افزایش وزن و نشانه‌های همراه آن می‌تواند به انتخاب راهکارهای مناسب برای حفظ وزن سالم و پیشگیری از عوارض مرتبط کمک کند. .در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن  به بررسی نشانه‌ها و علل احتمالی افزایش وزن و راه‌های مدیریت آن می پردازیم. تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

علت افزایش وزن

ظرف یک شب از یک آدم لاغر به آدم چاق تبدیل نمی‌شوید. ولی به‌تدریج می‌بینید که شلوار دلخواهتان تنگ شده و دیگر پیراهن زیبایتن را نمی‌توانید بپوشید. گرچه بالا و پائین رفتن چند صد گرمی روزانهٔ چیزی عادی است، افزایش مرتب آن (در واقع افزایش چربی) طبیعی نیست.

شایع‌ترین علت افزایش وزن خوردن چربی زیاد و نداشتن فعالیت کافی است. بدون خوردن چربی، افزایش وزن مشکل است.
درصد کمی از افراد استعداد ارثی اضافه وزن دارند. کسانی که ۲۵ تا ۵۰ کیلوگرم از وزن متناسب خود بیشتر دارند، ممکن است دچار نوعی اختلال سوخت و سازی باشند که کالری را به‌صورت چربی در بدن خیره می‌کند.
با افزایش سن هم سوخت و ساز به‌تدریج آهسته شده و وزن را بالا می‌برد. افراد مسن معمولاً کمتر از جوانان فعالیت دارند و بیشتر به خوردن می‌پردازند. این کار افزایش وزن را بیشتر می‌کند.
کسانی که سیگار را ترک می‌کنند نیز افزایش وزن پیدا می‌کنند، چون دیگر نیکوتین سوخت و ساز را تحریک نمی‌کند، و نیز خوردن را جایگزین سیگار کشیدن می‌کنند.
رژیم غذائی شدید هم باعث افزایش وزن می‌شود. وقتی به اندازه کافی نمی‌خورید، بدن آن را گرسنگی به‌حساب آورده و سوخت و ساز بدن را آهسته می‌کند. و وقتی دوباره غذای کافی می‌خورید، وضع بدن فوراً به حالت قبل بر‌نمی‌گردد و اضافه وزن پیدا می‌کنید.
برخی بیماری‌ها هم باعث چاقی می‌شوند. کم‌کاری تیروئید، گرچه علت افزایش وزن نیست، ولی سوخت وساز بدن را کند کرده و باعث ذخیره شدن کالری به‌صورت چربی می‌شود.

مبتلایان به بیماری قند که انسولین مصرف می‌کنند هم دچار افزایش وزن می‌شوند. و در موارد نادر، اختلالات هورمونی که باعث تولید زیاد انسولین و کورتیزول در بدن می‌شوند نیز وزن را زیاد می‌کنند.
تحریک اشتها، کند شدن سوخت و ساز، و ذخیرهٔ کالری به‌صورت چربی از عوارض جانبی برخی داروهاست. زنانی که قرص ضدبارداری می‌خورند، یا در مان جایگزینی هورمون می‌کنند، احتمالاً کمی اضافه وزن پیدا می‌کنند. مصرف هر داروی گلوکوکورتیکوئید، مثل پردنیزون برای التهاب مفاصل، می‌تواند باعث افزایش وزن شود.

آمیتیرپتیلین، که یک داروی ضدافسردگی است، باعث افزایش وزن می‌شود. داروهای ضد صرع و ضد اضطراب و داروهای شیزوفرنی که تغییر خلق و هیجان می‌دهند، نیز وزن را بالا می‌برند.
در واقع، سلامت روانی بر وزن بدن تأثیر می‌گذارد. در حالی که بسیاری از مبتلایان به افسردگی کم می‌خورند و وزن کم می‌کنند، برخی دیگر می‌خورند و چاق می‌شوند.
تمام انواع افزایش وزن ناشی از جمع شدن بیش از حد چربی در بدن نیست. این زیادی وزن ممکن است به علت احتباس مایعات ناشی از بیماری کلیه، کبد، یا قلب باشد. در احتباس آب، حتی قبل از پیدایش ورم قوزک، ممکن است سه تا پنج کیلو آب در بدن جمع شده باشد.

درمان افزایش وزن

بعضی از علل افزایش وزن -مثل احتباس آب و عوارض جانبی داروها – نیاز به درمان طبی دارند و باید آنها را به پزشک اطلاع داد. مانند هر گرفتاری دیگر، درباره افزایش وزن هم مطالب زیادی می‌توان گفت. ولی بعضی نکات اصولی هستند. بدن نمی‌خواهد تا حد بیماری چاق شود و با رعایت موارد ذیر ممکن است بتوانید وزن اضافی را کاهش دهید.
چربی نخورید. گرچه وجود چربی برای سوخت و ساز برخی مواد مغذی و ساختن هورمون‌ها لازم است، نباید بیش از ۲۰ تا ۳۰ درصد کالری‌های مصرفی روزانه را تشکیل دهد.

همچنین بخوانید داروهاي اشتها آور و ضد اشتهای چاقي و لاغري

مواد دارای چربی را بشناسید و از خوردن آنها امتناع کنید. متخصصات تغذیه خوردن غلات سبوس نگرفته، میوه‌ها، و سبزیجات را توصیه می‌کنند. گوشت و لبینیات کم چرب بخورید و مصرف کره، مارگارین، روغن، و چاشنی‌های چرب را بسیار کم کنید.
ورزش کنید. برای سوزاندن کالری‌هائی که به‌صورت چربی در بدن جمع شده است، و اطمینان از ذخیره نشدن دوبارهٔ آن، باید به‌طور منظم ورزش کنید. لزومی ندارد خود را کاملاً از پا بیندازید، کافی است روزانه سه تا پنج کیلومتر را ظرف یک ساعت پیاده‌روی کنید. یا ۱۵ دقیقه نرمش و ۱۵ دقیقه ورزش سبک دیگری بکنید.

اگر این مقدار برایتان زیاد است، با کمتر از آن شروع کنید؛ مثلاً نیم ساعت پیاده‌روی کنید. مهم این است که به‌طور منظم بدن را به حرکت درآورید.
ورزش به رفع افسردگی هم، که خود با پرخوری رابطه دارد کمک زیادی می‌کند.
ماهیچه‌سازی کنید. از اینکه می‌گویند ورزش ماهیچه‌ها را بزرگ می‌کند نترسید.

هرچه تودهٔ ماهیچه‌ای بدنتان زیادتر باشد، میزان سوخت و ساز و سوختن کالری در هنگام استراحت بالاتر می‌رود.

این مورد حتی در سنین ۸۰ و ۹۰ سالگی هم درست است. اگر نگران عدم تناسب اندامتان هستید، ورزش‌های مناسب برای حفظ وضع خود را از پزشک سئوال کنید.
روش زندگی را تغییر دهید. جلوگیری از افزایش وزن نیاز به تغییر روش زندگی با فعالیت کافی و خوردن متناسب دارد. فکر نکنید با رعایت این موارد به مدت کوتاهی وزنتان پائین می‌ماند. این روش را باید در تمام طول عمر اجرا کنید. 

در هفتمين همايش علمي پزشكان عمومي سراسر كشور اعلام شد: علل افزايش چاقي درايران، افزايش مصرف شيريني جات و تنقلات و چيپس و پيتزا و چربيهاي جامد و كاهش فعاليت بدني است.

براساس جديدترين بررسيهاي علمي مهمترين عوامل ايجادكننده بيماريهاي غيرواگير عدم تنوع، عدم تناسب وعدم تعادل رژيم‌هاي غذايي و مواد مغذي مصرف شده است كه به بيماريهاي قلبي ، عروقي ، چاقي و ديابت منجر مي‌شود.

مصرف منظم محصولات لبني ، سبزيجات ، ميوه‌جات و مصرف بيشتر حبوبات ، ماهيان ، غلات و مصرف كمتر چربيها بويژه چربيهاي جامد ، تنقلات ، شيريني جات و چيپس اهميت بسزايي در حفظ و ارتقا سلامتي و تندرستي افراد دارد.

مصرف منظم ماهيها به عنوان منبع غني اسيدهاي چرب امگا ‪، ۳ در پيشگيري از بيماريهاي قلبي و عروقي ، فشارخون و افسردگي بسيار موثر است.انجام فعاليتهاي بدني و ورزش از مهمترين عوامل تسهيل‌كننده كاهش وزن در افراد چاق است و مهمتر اينكه نقش پيشگيري در افزايش وزن افراد را نيز دارد و سبب بهبود وضعيت چربيهاي خون مي‌گردد.

رعايت تنوع ، تناسب و تعادل مصرف مواد مغذي همراه با كاهش تدريجي انرژي مصرفي ، محدوديت مصرف قندهاي ساده ، چربيهاي جامد و نمك ، مصرف بيشتر ميوه‌جات و سبزيجات ، محصولات لبني كم چرب و محدوديت در مصرف گوشت قرمز اثر بسزايي در تصحيح عادات غذايي و تعادل وزن دارد.

كارشناسان مصرف ميوه‌جات و لوبيا و سبزيجات و زيتون و مواد غني از كلسيم و غلات سبوس دار را بسيار مفيد مي‌دانند.

معرفی کتاب

برای اطلاع بیشتر میتوانید کتاب درمان چاقی شکمی و پهلو ها در طب سنتی دکتر عباس جوشن را مطالعه بفرمایید.

جهت خرید و ثبت سفارش روی تصویر کتاب ها کلیک کنید.