مقدمه
مراقبت از سلامت اطفال، یکی از مهمترین مسائلی است که والدین و مراقبان با آن مواجه هستند. کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال رشد و حساسیت بیشتر به عوامل محیطی، نیازمند توجه ویژه به تغذیه، بهداشت و سبک زندگی سالم هستند. تدابیر کلی در اطفال شامل مراقبتهای پیشگیرانه، تشخیص به موقع بیماریها و ارائه درمان مناسب است. این مراقبتها نه تنها به رشد فیزیکی و ذهنی کودک کمک میکنند، بلکه از بروز بسیاری از بیماریها در آینده نیز جلوگیری مینمایند. در این زمینه، رعایت اصولی مانند تغذیه سالم، واکسیناسیون به موقع، و مراجعه منظم به پزشک از اهمیت بالایی برخوردار است.
علاوه بر مراقبتهای پزشکی، توجه به سلامت روانی و اجتماعی کودکان نیز از جمله تدابیر کلیدی در رشد سالم آنها محسوب میشود. ایجاد محیطی امن و پرورشدهنده، تشویق به فعالیتهای بدنی و بازیهای خلاقانه، و آموزش مهارتهای اجتماعی از جمله اقداماتی هستند که به رشد همهجانبه کودک کمک میکنند. همچنین، والدین باید به علائم هشداردهنده مانند تغییرات ناگهانی در رفتار، کاهش اشتها یا مشکلات خواب توجه کنند و در صورت نیاز از مشاوره متخصصان استفاده نمایند. در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن ، به بررسی دقیقتر تدابیر کلی در اطفال و راهکارهای عملی برای مراقبت از سلامت آنها خواهیم پرداخت.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
گريه زياد و بي خوابي کودکان
- در کودکان شيرخوار گرسنگي مي تواند عامل گريه زياد باشد که با برطرف کردن آن گريه تسکين مي يابد.
- خواباندن در گهواره و لالايي خواندن آرام
- بر طرف کردن يبوست و حفظ لينت طبع کودک
- با روغن بنفشه مقعد کودک را روزي چند بار چرب کنند (در خواب آوردن براي کودک بي همتا است)
- در کيسه اي پارچه اي مقداري تخم خشخاش، تخم کاهو و تخم کدو ساييده شده را که کمي با آب تر کرده اند، بپيچند و ملاج و کف دست و پاي کودک را با آن بمالند.
- اگر گريه کودک به خاطر محکم بستن قنداق باشد، بايد بدن کودک را با روغن هاي مناسب روغن مالي کرد و آرام آرام ماساژ داد. شستن بدن طفل با آب گرمي که زردچوبه در آن جوشانده باشند نيز در اين مورد موثر است.
درد گوش
- اولين اقدام درماني در بيماري هاي گوش چه در اطفال و چه در بزرگسالان، اين است که قبل از تجويز هر داروي مخصوص گوش ابتدا بايد بدن را از اخلاط و مواد نامناسب پاکسازي نموده و براي فرد لينت طبع ايجاد نمود. پس از پاکسازي بدن بايد مغز را تقويت نمود تا مواد زايد را مجددا قبول نکند. اگر طفل شيرخوار است بايد بدن مادر را از مواد زايد پاکسازي کرده و تغذيه او را اصلاح نمود تا کيفيت شير ارتقا يابد.
- براي تقويت مغز مي توان از حريره بادام در کودکان استفاده نمود به اين شکل که هر 3 – 2 ساعت يک قاشق از آن به کودک داده شود .
- روغن مالي پشت گوش و پشت گردن هر 3 ساعت يکبار با مخلوط روغن زيتون و روغن کنجد به نسبت 1 به 2.
- بخور بابونه + اسطخدوس + پونه + آويشن + مرزنجوش + تاجريزي
سرفه
الف) سرفه به علت خشکي و خشونت مجاري هوايي که علامت آن سرفه خشک است بدون اينکه دود يا غباري داخل ريه رفته باشد .
درمان :
- روغن مالي حلق و سينه و ناف کودک با روغن بنفشه در پايه بادام
- دادن لعاب به دانه که با کمي نبات شيرين شده باشد به صورت نيم گرم
- اگر کودک غذا مي خورد، از غذاهاي سرخ کرده و تنقلات خشک کننده و پر نمک پرهيز شود و به جاي آن از غذاهاي رطوبت بخش مثل حريره بادام استفاده شود. اگر کودک شيرخوار است، بايد غذاي مادر را اصلاح نمود.
- از جمله غذاهاي مفيد در اين نوع سرفه، در وعده صبحانه: حريره بادام، عسل انجير، ترکيبي از بادام و شکر به میزان مساوي که با نصف آن مويز مخلوط شده باشد، زرده تخم مرغ عسلي، در وعده ناهار و شام: شورباي مرغ چاق يا بره، نخوداب يا نخود پخته شده در شير و سوپي است که در تهيه آن از پنيرک استفاده شده است.
- لعاب اسفرزه با شکر
- شير و شکر
- استحمام با آب نيم گرم
همچنین بخوانید : ۱۵ روش برای کنترل کودکان بیش فعال
ب) سرفه به علت رطوبت زياد مجاري هوايي. اين مورد در کودکان شايع تر بوده و اکثرا همراه با زکام مي باشد .
درمان :
- بهترين غذا براي اين نوع سرفه، در وعده صبحانه: عسل انجير، حريره بادام، حلواي 4 مغز با نان (به خصوص حلوایی که در آن از مغز بادام يا مغز گردو استفاده شده باشد و به عنوان صبحانه به کودک بدهند)، در وعده ناهار و شام: ماش پلو کم روغن، جوجه کباب با برنج
- طرز تهيه عسل انجير: مقداري انجير خشک را در قابلمه بريزيد و آنقدر آب اضافه کنيد تا رويش را بپوشاند. سپس روي حرارت بگذاريد تا بپزد. اگر آب آن تمام شد به آن آب اضافه کنيد و آنقدر روي حرارت بگذاريد تا انجير له شود. سپس صاف کرده و مايع به دست آمده را با يک چهارم وزن آن شکر حرارت دهيد تا به قوام عسل برسد.
- پرهيز از خوردن آب سرد، پرهيز از مواجهه و تنفس در هواي سرد
- نوشيدن آب و عسل به جاي آب
- هر صبح ناشتا يک قاشق آب پياز پخته به کودک بدهند
- لينت دادن طبع با شربت فلوس
- شربت زوفا يک قاشق مربا خوري روزي 5 بار
- دم کرده آويشن که با عسل انجير شيرين شده باشد، 2 بار در روز
- جو پوست کنده، کشمش بدون هسته، شنبليله، از هرکدام 100 گرم، گل گاوزبان، به دانه از هرکدام 25 گرم، با آب روي حرارت ملايم به مدت يک ساعت بجوشد تا لعاب بدهد. سپس صاف کرده با 250 گرم عسل مخلوط کرده و روزي 3 بار به کودک بدهند.
براي جلوگيري از سرماخوردگي مکرر کودکان
- سوپي که در تهيه آن از مواد زير استفاده شده باشد: رشته فرنگي يک فنجان، آب 6 ليوان، روغن کنجد 2قاشق غذاخوري، شويد نصف نعلبکي، بال مرغ 2 عدد، با کمي پياز و نمک و زردچوبه و يک ليموعماني بپزد. در فصل سرماخوردگي در طول روز 2 – 1 بار خورده شود.
خرخر کودکان در خواب
- در کودک شيرخوار بايد غذاي مادر شيرده را اصلاح کرد و به مادر توصيه نمود که از مصرف غذاهاي سرد و تر پرهيز کند. به علاوه به کودک بيش از حد نياز شير ندهند.
در کودکي که غذا مي خورد
- قطره قطره نوشاندن آب و عسل به کودک
- کمي زيره را بکوبند و الک کرده و با کمي عسل آميخته و به کودک بدهند
- تا وقتي کودک گرسنه نشده به زور به او غذا ندهند
- کودک را از مواجهه با آب سرد و هواي سرد باز دارند و از گريه زياد او جلوگيري کنند
- بناگوش، گلو و سينه کودک را با روغن زيتون چرب کنند
- مقداري رب شيرين بيان حل کرده در شير به کودک بدهند
- حلواي تهيه شده از مغز بادام و عسل
- مکيدن نبات در دهان
- استحمام با آب گرم
- گاهي علت خرخر در خواب آن است که کودک شب مغز گردو يا خوراکي هاي چرب مثل آن مي خورد و بلافاصله بعد از آن آب سرد مي نوشد و در محل گرم مي خوابد و به دنبال آن دچار خرخر مي شود. درمان آن منع کودک از اين کار و خوراندن رب شاهتوت به اوست.
سکسکه
- غافلگير کردن ناگهاني کودک
- خوراندن جوز هندي با شکر
- دم کرده پونه با شکر
- اگر علت آن از خشکي باشد: مواد لعاب دار مثل اسفرزه با روغن بادام
استفراغ مفرط
- پرهيز از غذاهاي چرب و سرخ کرده و سنگين، شيريني هاي غليظ و غذاهاي دير هضم
- غذا با حجم کم و به تدريج و به دفعات به کودک داده شود
- 5/0 گرم ميخک ساييده را تنها يا با آب سيب شيرين يا آب به شيرين به کودک بخورانند.
- آب و گلاب را به نسبت 2 به 1 مخلوط کرده و با کمي شکر شيرين کرده و به کودک بدهند.
- پوست بيروني پسته ساييده شده را با آب به يا آب سيب شيرين به کودک بخورانند.
- شربت انار و نعناع: آب انار ترش و شيرين را با پيه انار بجوشانند تا نصف شود، سپس مقداري عرق نعناع اضافه کرده و با شکر به قوام بياورند. شربت فوق به صورت رقيق شده مصرف شود.
- نکته: نوشيدني هايي که به کودک دچار استفراغ داده مي شود، بايد خنک بوده و ابتدا با مقدار کم براي او شروع شود. مثلا هر 15 دقيقه يک قاشق چايخوري به کودک داده شود، اگر تحمل کرد به تدريج به ميزان آن اضافه شود.
- سماق و زيره ساييده با کمي آب سرد
- ضماد کردن مواد حبس کننده استفراغ مثل هليله، گل سرخ، هل ساييده بر روي معده کودک يا در کودکان بزرگتر بوييدن گياهان و مواد خوشبو مثل نعنا و هل و گلاب
اسهال ناشی از دندان در آوردن
اگر اسهال شديد نيست نبايد با داروي ضد اسهال مبادرت به بند آوردن آن کرد. چرا که با بيرون زدن و رويش کامل دندان اسهال خودبخود برطرف مي گردد. مخصوصا اگر علت اسهال، وارد شدن ترشحات التهابي از لثه به معده و فساد شير باشد، با بند آوردن اسهال، مواد در بدن باقي مانده و کل بدن را دچار بيماري مي کنند.
اگر اسهال طولاني بود و يا بعد از بيرون زدن دندان هنوز ادامه داشت، مي توان براي بند آوردن آن اقدامات زير را انجام داد:
- مقدار کمي زيره سبز، رازيانه، دانه هل و طباشير را نرم بکوبند و در آب خيسانده، شيره کشيده و اندکي از شيره آن به کودک بدهند.
- اگر حرارت غلبه داشت، شيره تخم خرفه را با کمي بارهنگ در آب بجوشانند و به تنهايي يا با کمي روغن بادام به کودک بخورانند. شيره تخم خرفه براي تب و تشنگي کودک در اين زمان نيز مفيد است.
- تخم ريحان، بارهنگ، اسفرزه، همه را بريان کرده و با مقدار کمي آب به کودک بدهند.
- شربت خاکشير با آب سرد
- غذا بايد به مقدار کمتر از قبل به کودک داده شود و قانون تقليل غذا البته براي مادر شيرده هم بايد اجرا شود. از دادن غذاهاي سنگين و ديرهضم، چرب، سرخ کرده و پرروغن به مادر و کودک پرهيز شود. بايد از غذاهاي با هضم سريع و راحت مثل گوشت بلدرچين استفاده شود. غذاهايي مثل کته با ماست چکيده مفيد است.
- اگر کودک دارو را نخورد، بايد از داروهاي موضعي و تکميد استفاده کرد. به اين صورت که مقداري زيره، انيسون و تخم کرفس را داخل کيسه اي پارچه اي بريزند و گرم کرده و بر شکم و نشيمنگاه کودک بگذارند. اگر بر آن کمی سرکه هم بپاشند، مفيد است. اما بايد توجه کنند که پارچه نيم گرم باشد و پوست کودک را نسوزاند.
- مقداري برگ بارهنگ را بکوبند و آب آن را بگيرند، سپس آب آن را گرم کنند و کودک را در آن بنشانند. اين کار يکي از بهترين تدابير بند آوردن اسهال است و فورا اثر مي کند. البته اين کار بايد پس از هر بار اجابت مزاج انجام شود و کودک مدتي در آب بنشيند. اگر کودک در آن آب ننشست، بايد پارچه اي را با آن تر کرده و بر مقعد کودک قرار دهند.
- اگر کودک از دارو خوردن امتناع مي کند بايد داروها را با غذا يا آب مخلوط کنند و به او بخورانند.
- از ميان ميوه ها، سنجد، برگه گلابي، سيب و به مفيد است. استفاده از رب ميوه هاي فوق نيز مفيد است.
نکته: روغن مالي لثه و محل رويش دندان در کودک با روغن حيواني کمک مي کند تا دندان راحت تر جوانه بزند.
همچنین بخوانید : دستورات رشد قد کودکان
يبوست در کودکان
- اگر کودک شيرخوار است، مادر از مواد غذايي و ميوه هاي ملين مثل خاکشير، آلو و انجير استفاده کند.
- روغن زيتون يا روغن بنفشه يا کرچک را با دست روي شکم کودک در جهت عقربه هاي ساعت از معده به سمت ناف و زهار مالش دهند.
- شيافي از مخلوط صابون تراشيده و شکر سرخ تهيه کنند و براي کودک استفاده کنند.
- مغز فلوس را در گلاب حل کرده و نيم گرم بر شکم کودک ضماد نمايند.
- با روغن بنفشه مقعد کودک را چرب کنند.
- اگر با روش هاي موضعي يبوست برطرف نشد، بايد از داروهاي خوراکي استفاده کرد.
از جمله غذاهايي که براي برطرف کردن يبوست مفيد هستند
1. اسفيدباج: آبگوشتي است که در تهيه آن از گوشت جوجه مرغ، بزغاله و ساير گوشتهاي داراي هضم راحت به اضافه سبزيجاتي مثل اسفناج، کدو، ماش و جو پوست کنده و ادويه جات گرم استفاده مي شود.
2. شوربايي تهيه شده از گوشت مرغ چاق يا پرندگاني مثل کبوتر و گنجشک
3. آبگوشت خروس که گوشت آن خوب پخته و با روغن بادام تهيه شده باشد.
4. آشي که در طبخ آن از ماش، نخود و مغز بادام استفاده شده باشد.
5. زرده تخم مرغ نيم پز
6. سوپي که از هويج، سبوس گندم، جو و مقداري سبزيجات پخته شده باشد.
دستور چند شربت مفيد ضد يبوست
- 2-1 قاشق غذا خوري خاکشير در آب جوش با کمي نبات حل شود .
- • شربت آلو
طرز تهيه: مقداري آلوي درشت شيرين را کاملاٌ شسته و آن را در ظرفي ريخته و آنقدر آب به آن مي افزايند که آب روي آلوها را بگيرد سپس با حرارت ملايمي آن را مي پزند و مقدار آب را ثابت نگاه مي دارند يعني هرقدر از آب تبخير گردد به همان اندازه مي افزايند تا آلوها از هم گسيخته گردد بعد آن را صاف مي نمايند و آب آن را مي گیرند. به اندازه يک چهارم آب بدست آمده شکر اضافه مي کنند و مي جوشانند تا به قوام آيد. اگر در تهيه اين شربت به جاي شکر از ترنجبين استفاده کنند خاصيت لينت بخشي آن بيشتر مي شود. - شربت فلوس
- عسل انجير
دل پيچه (کوليک) اطفال
- يکي از بهترين تدابير اين است که مادر طفل را روي شکم يا پاي خود بخواباند به طوري که شکم کودک روي شکم يا ران مادر قرار گيرد و آهسته آهسته کودک را تکان دهند.
- در کيسه اي آب، روغن زيتون و کمي نمک را مخلوط کرده و بر شکم کودک بگذارند.
- ضماد آويشن با روغن زيتون و زيره بادها را از شکم کودکان دفع کرده و جهت برآمدگي ناف اطفال مفيد است.
- زنيان را ساييده و با سفيده تخم مرغ مخلوط کرده، گرم کرده و بر شکم کودک بمالند.
- رازيانه، انيسون يا مصطکي را بکوبند والک کنند، نيم گرم کرده و خشک بر شکم کودک ضماد کنند و يا با شير گرم مخلوط کرده و بر شکم طفل بمالند.
- روغن مالي و ماساژ پشت کودک با روغن گل سرخ
- يک قاشق چايخوري عرق نعناع در 15 سي سي آب جوش و کمي نبات سفيد مخلوط کرده و به کودک بدهند.
- 1 قاشق مربا خوري زيره سبز و 1 قاشق مرباخوري رازيانه به مدت 15 – 10 دقيقه دم بکشد و مادر بخورد و چند قطره هم به نوزاد بدهند.
- اگر دل درد با يبوست همراه بود بايد با روش هاي ذکر شده در درمان يبوست، آن را برطرف نمود.
همچنین بخوانید : غذای کودکان
انگل در کودکان
- پرهيز دادن مادر و کودک از غذاهاي سرد و تر و مولد بلغم
- روغن زيتون چه به صورت خوراکي و چه روغن مالي کردن مقعد طفل، در خروج کرم و ممانعت از خارش مقعد –مخصوصا در ابتلا به کرمک موثر است.
- خوردن پودر نارگيل با شکر روزي 5 – 4 باردفع کننده کرم است.
- مغز تخم هندوانه روزي 2 بار ميل شود.
- آبي که نخوددر آن خسيانده شده، به اين صورت که طفل در آن بنشيند.
شب ادراری
علت آن سردي و ضعف مثانه است:
- زمان خوردن شام با خواب فاصله داشته باشد و کودک از خوردن غذاهاي با طبيعت سرد و تر و نوشيدني ها در شب پرهيز کند.
- کودک را در شب چند بار بيدار کنند تا به اختيار ادرار کند.
- روغن مالي پهلوها و زير شکم کودک با روغن سياهدانه و زيتون و کنجد و بستن آن با يک پارچه تا گرم نگه داشته شود.
- روغن مالي ملاج کودک با روغن کنجد روزي 3 – 2 بار
- خوردن گلقند
- خوردن ماء العسل به جاي آب
- جويدن کندر در کودکان بزرگتر
- زيره، کندر، تخم مورد از هرکدام 25 گرم نرم کوبيده شود و با 200 گرم عسل مخلوط شده و از معجون مذکور 3 گرم به کودک بدهند.
همچنین بخوانید : انواع حجامت مفید در اطفال کدام است؟
بيش فعالی
تجمع مواد نامناسب و اخلاط سوخته در بدن باعث بروز آن مي شود. بنابراين بايد بدن را از اين اخلاط پاکسازي کرد.
- پوست بيد، ريشه کاسني، ريشه شيرين بيان، بادرنجبويه، اسطخدوس، هر کدام 75 گرم، تمرهندي 300 گرم با آب روي حرارت بگذارند و با مقداري شکر به قوام شربت بياورند.
- ريشه ايرسا، ريشه کاسني، بادرنجبويه، گل گاوزبان، ريشه شيرين بيان، پوست بيد از هر کدام 100 گرم، تمرهندي 400 گرم با آب بجوشانند، صاف کرده و مقداري هل، گلاب و زعفران اضافه کرده و با کمي شکر سرخ و ترنجبين شيرين کرده و به قوام شربت بياورند.
دير به حرف آمدن و لکنت زبان
- هر صبح يک انگشت عسل با کمي نمک زيرزبان بمالند و سر را خم کنند تا کمي آب دهان برود.
- در غذاي کودک زيره و آويشن به کار رود.
- زرده تخم بلدرچين يا کبوتر يا قمري به مدت 15 روز، روزي 5 – 4 عدد با عسل به کودک داده شود.
- تخم اردک به صورت برشته همراه با روغن زيتون و سداب
- مرباي وج (اگير ترکي)
ارتقاء سلامت و افزايش رشد کودکان
- شربت يونجه: 3 کيلو يونجه خشک در يک کيلو آب بجوشد تا حجم آب نصف شود سپس صاف شده و با 900 گرم شکر به قوام شربت آورده شود. روزانه 200 گرم از مايه شربت فوق به کودک داده شود. اين شربت سرشار از ويتامينها و مواد معدني است.
- رب سيب: آب سيب رسيده شيرين را روي حرارت غيرمستقيم به روش بن ماري حرارت داده شود تا غليظ شود.
- شربت ليمو: مقداري شکر را در ظرفي بريزند و آنقدر آبليموي تازه بر آن بفشارند تا روي آن را بگيرد، يک شبانه روز بگذارند و سپس صاف کنند و با قدري ديگر آبليمو به قوام شربت بياورند(براي جميع امراض اطفال نيز مفيد است).
- فرني آرد جو با شکر (بهترين غذا براي اطفال)
- استفاده از سنجد و بادام و مويز و انجير به عنوان تنقلات
- در ظرف طلا به کودک غذا و نوشيدني داده شود (کودک زود به سخن مي آيد و فربه و قوي و شجاع ميشود).
