مقدمه
بادکشگذاری یا حجامت خشک یکی از روشهای پرکاربرد در طب سنتی و مکمل است که به منظور بهبود گردش خون، کاهش درد و تسریع فرآیندهای ترمیمی بدن استفاده میشود. این روش با ایجاد مکش روی پوست، باعث افزایش جریان خون موضعی، رفع گرفتگیهای عضلانی و بهبود عملکرد بافتهای بدن میشود. بادکش میتواند در درمان مشکلاتی مانند دردهای عضلانی، اسپاسمها، التهابات مفصلی، سردردهای تنشی و برخی مشکلات گوارشی مؤثر باشد. همچنین، به دلیل تأثیر آن بر بهبود خونرسانی و تحریک سیستم لنفاوی، از این روش برای کمک به دفع سموم بدن و تقویت سیستم ایمنی نیز استفاده میشود.
مکانیزم اثر بادکش مبتنی بر ایجاد خلأ درون لیوان یا کاپهای مخصوص است که موجب کشیده شدن پوست و بافتهای زیرین به سمت بالا میشود. این مکش باعث گشاد شدن مویرگها، افزایش خونرسانی و بهبود تغذیه سلولی در ناحیه مورد نظر میگردد. علاوه بر این، بادکش موجب تحریک گیرندههای عصبی پوست شده و میتواند اثرات تسکیندهندهای بر سیستم عصبی داشته باشد. از طریق کاهش تنشهای عضلانی و افزایش اکسیژنرسانی به بافتها، این روش به بهبود دردهای مزمن و افزایش انعطافپذیری عضلات کمک میکند.
رفع دردھا و درمان بیمارى ھا با بادکش گذاری
بادكش گذارى با مكانیسم ھاى متعددى باعث رفع دردھا و درمان بیمارى ھاى مختلف مى شود كه در زیر به تعدادى از این مكانیسم ھا اشاره مى شود:
١. یكى از علل درد و خستگى در قسمت ھاى مختلف بدن تجمع بعضى مواد نظیر اسید لاكتیك و سایر مواد زاید سلولى در مویرگ ھاى سطحى بدن است كه معمولا با اختلال در خون رسانى موضعى ھمراه است. بادكش با ایجاد خلاء باعث انبساط عروق سطحى، تجمع خون در موضع و افزایش خون رسانى موضعى مى شود. در نتیجه اكسیژن و غذاى بیشترى به سلول ھا رسیده، درد و خستگى رفع مى شود.
٢ . افزایش خون رسانى موضعى با فراخوانى سلول ھاى دفاعى و فاكتورھاى ضد التھاب خونى به موضع، باعث تسریع ترمیم آسیب ھاى بافتى و عفونت ھاى موضعى مى شود. مثلا با بادكش كردن اطراف زخم ھاى بستر مى توان به ترمیم و بھبود این زخم ھا كمك شایانى كرد.
٣. بادكش با ایجاد خلاء در تخلیه ى سموم و عفونت ھاى موضعى، مثلا در گزیدگى با مار و عقرب كمك كننده است.
۴. بادكش با ایجاد فشار منفى باعث انبساط عضلانى شده و در رفع اسپاسم عضلانى كه علت بسیارى از دردھاى موضعى است، كمك كننده مى باشد.
۵. بادكش با تحریك روده ھا و دستگاه گوارش در درمان برخى از بیمارى ھاى گوارشى، نظیر زخم معده، تنبلى روده و یبوست كمك كننده است.
۶. بادكش متناوب با جذب خون به عضلات در رفع لاغرى ھاى موضعى و افزایش بافت ماھیچه اى موضع مؤثر است.
٧. اگر علت چاقى تجمع موضعى چربى باشد، بادكش گرم در سوزاندن چربى ھاى موضعى مؤثر است(با مكانیسم فراخوان خون به ناحیه ى پرچربى).
8. از فشار منفى ایجاد شده توسط بادكش مى توان در كنترل و تنظیم بعضى از خونریزى ھا در بدن بھره گرفت؛ مثلا در ھایپر منوره (قاعدگى با خونریزى شدید) مى توان زیر سینه ھا را بادكش كرد. با این عمل فشار خون از اندام تحتانى به سمت اندام فوقانى متوجه شده و از شدت خونریزى كاسته مى شود یا در خونریزى كم (ھایپو منوره) با بادكش كردن ران ھا و ساق پاھا مى توان فشار خون را از قسمت ھاى فوقانى به سمت اندام تحتانى متوجه ساخته و میزان خونریزى را افزایش داد. یا در خون دماغ شدید با بادكش كردن اطراف ناف (در طرف خونریزى) فشار خون به قسمت ھاى تحتانى منتقل شده و خون دماغ كم كم قطع مى شود.
٩. تعدادى از دردھاى عضلانى بر اثر درگیر شدن اعصاب حسى بین ماھیچه ھا یا بافت پیوندى سخت شده ایجاد مى شود. بنابراین با بادكش نمودن در بسیارى از موارد این فشار از روى عصب برداشته شده و درد تسكین مى یابد.
١٠ . در رفع خواب رفتگى ھا و گزگز اندام، بادكش با تسریع خون رسانى و اكسیژناسیون بافتى مؤثر مى باشد.
١١ . عده اى از اطباء و حكما از فشار منفى بادكش جھت كمك به خروج سنگ ھاى كلیوى استفاده مى كنند. به این صورت كه بعد از روغن مالى، مسیر كلیه ھا را از طرف كلیه به سمت مثانه بادكش متحرك مى كنند.
١٢ . در افرادى كه داراى طبع سرد و تر ھستند و در اصطلاح طب سنتى بلغمى مزاجند، بادكش گرم و خشك كاربرد فراوانى دارد و جایگزین مناسبى براى حجامت (تر) مى باشد.
١٣ . طبق تعریف طب سنتى گاھى دردھا بر اثر غلبه ى سردى بر بافت یا عضو ایجاد مى شود و تجربه نشان داده است كه بسیارى از دردھاى موضعى با گرم كردن موضع تسكین مى یابد. بادكش گرم در رفع این دردھا مؤثر است. در دسته ى بیمارى ھاى بلغمى جاى مى گیرد. عده اى با این استدلال Vetiligo در طب سنتى بیمارى برص یا كه بلغم سرد و تر است و بادكش گرم و خشك ، یعنى دقیقا ضد بلغم است، بادكش متناوب دست كم ۴٠ جلسه یك روز در میان را در از بین بردن ضایعات برص مؤثر مى دانند.
١۴ . این مسأله قطعى است كه افزایش خون رسانى پوست توسط بادكش گذارى در رفع بسیارى از بیمارى نیز این مسئله را تأیید مى كند. Von neisser ھاى پوستى مؤثر است و تحقیقات پروفسور
١۵ . در زانوھایى كه دچار تورم، درد و تجمع مایع در مفصل شده اند (تجمع بلغم موضعى) با بادكش متناوب ۴٠ تا ١٢0 جلسه یك روز در میان مى توان كم كم این مایع را از محیط خارج كرد.
یاد آورى: در رفع بلغم موضعى و سیستمیك بادكش گرم و خشك بھتر از بادكش سرد است .
انواع بادکش گذارى
بادکش ثابت
در این روش، لیوان یا لیوان ھا در طول مدت زمان مشخصى به طور ثابت روى پوست بدن بیمار قرار مى گیرند و پس از تمام شدن زمان بادکش از بدن جدا مى شوند. مثلا باکش وسیع کتف و کمر که در درمان کمردردھا و رفع
خستگى مزمن کاربرد دارد. بادکش متناوب (منقطع) : گاھى براى جلوگیرى از کبودى موضع یا براى جلوگیرى از عوارض بادکش ھاى خاص، مثلا روى پوست صورت و گونه، از بادکش متناوب استفاده مى شود، به این صورت که پس از ایجاد خلاء و ثابت شدن لیوان روى پوست پس از ٣ تا ۵ ثانیه، لیوان از روى پوست جدا شده، دوباره ھواگیرى مى شود و روى پوست گذاشته مى شود،
عمل تثبیت و جدا کردن لیوان بین ٢٠ تا ۴٠ مرحله تکرار مى شود.
از این روش بادکش مى توان در آماده کردن موضع حجامت تر و بادکش نقاط مختلف صورت استفاده کرد.
بادکش متحرک یا لغزان
در بادکش متحرک، قبل از بادکش گذارى، موضع را روغن مالى مى کنیم (جھت روغن مالى مى توان از روغن ھاى طبیعى، نظیر روغن زیتون، روغن کنجد، روغن بادام تلخ یا روغن سیاه دانه استفاده کرد.) پس از روغن مالى، بادکش را روى بدن ثابت مى کنیم و سپس به آرامى آن را با دست روى بدن به حرکت درمى آوریم. این عمل باعث گرمى (سرخى) موضعى مى شود و در رفع اسپاسم ھاى عضلانى و خستگى مفرط بسیار مؤثر است.
نکات تکمیلی مهم
تذکر ١: در بادکش متحرک افرادى که داراى جوش ھاى متعدد پوستى ھستند احتیاط کنید.
تذکر ٢: در تمام بادکش ھا حتما از لیوان ھاى سالم و بدون ترک استفاده کنید. زیرا لبه ھاى ترک خورده و شکسته ى لیوان ممکن است بریدگى ھاى شدید ایجاد کند.
تذکر ٣: کبودى ھاى ناشى از بادکش واکنش طبیعى بدن است و جاى نگرانى ندارد و در ۵ تا ١٠ روز کاملا رفع مى شود. براى رفع سریع تر این کبودى ھا مى شود از ماساژ موضع بادکش بلافاصله پس از بادکش گذارى بھره گرفت.
«. با کنترل پوست بیمار و تنظیم مدت بادکش از کبودى شدید پوست جلوگیرى کنید »
تذکر ۴: در صورتى که بیمار در موقع بادکش گذارى دچار حالات تھوع و سرگیجه و عرق سرد شد، بلافاصله بادکش را از بدن جدا کنید و بیمار را به پھلوى راست بخوابانید و پاھاى او را به داخل شکم خم کنید. علایم نام برده در چند دقیقه کاملا رفع خواھند شد. (البته این اتفاق بسیار نادر است و برخی اوقات در حجامت رخ می دھد) براى رفع سریع تر علایم مى توانید از یک قاشق عسل خوراکى به صورت مکیدن یا یک لیوان شربت عسل استفاده کنید.
تذکر ۵: ایجاد تاول روى پوست بیمار پس از بادکش گذارى چند علت عمده دارد:
ضعف و سستى پوست بیمار؛ زیاد بودن فشار منفى ایجاد شده؛ طولانى بودن مدت زمان بادکش؛
بنابراین با کنترل وضعیت پوست در مدت زمان بادکش و تنظیم مدت زمان بادکش و میزان خلاى ایجاد شده، مى شود تا حد زیادى از این مسأله جلو گیرى کرد.
تذکر ۶: میزان بادکش در افراد لاغر و ضعیف، کم تر از افراد چاق باید باشد، زیرا بادکش شدید پوست افراد لاغر باعث تورم بافتى (التھاب) و اسپاسم (گرفتگى) عضلانى این افراد مى شود. درد کش ) ساخته شده است که طرز استفاده – Cupping therapy) امروزه جھت بادکش درمانى، دستگاه ھاى از این دستگاه به این صورت مى باشد:
جھت استفاده از دستگاه دردکش، ابتدا موضع بادکش را با روغن ھایى مثل: روغن زیتون، روغن سیاھدانه یا روغن بادام تلخ به مدت ۵ دقیقه ماساژ دھید. سپس دستگاه مکنده را به پشت لیوان متصل کرده و با چند بار مکش با ایجاد خلاء لیوان را روى بدن ثابت کنید.
سپس دستگاه مکنده را از لیوان جدا کرده و جھت اطمینان دریچه ى لیوان را کمى به داخل فشار دھید. مدت زمان لازم براى بادکش گذارى به طور متوسط ١٠ دقیقه است و البته این زمان براى کودکان و بعضى از بیماران که داراى پوستى سست و نازک ھستند تا ۵ دقیقه کاھش مى یابد. مدت زمان بادکش تیروئید و کبد کم تر از ١٠ دقیقه است؛ در صورت مشاھده ى کبودى زیاد یا تاول ھاى پوستى کوچک، بادکش را خاتمه دھید؛ در صورت ایجاد تاول به ھیچ وجه آن ھا را دستکارى نکنید و با عسل روى آن ھا را پانسمان نمایید؛
جھت ایجاد خلاء مناسب در افرادى که بدنى پر مو دارند، بھتر است موھاى موضع بادکش، قبل از بادکش گذارى تراشیده شود؛
بعد از اتمام مدت زمان لازم، با کشیدن سوپاپ انتھاى لیوان، آن را از بدن جدا مى کنیم. جھت رفع کبودى احتمالى مى بایست موضع را کمى ماساژ داد، جھت جلوگیرى از انتقال بیمارى ھاى قارچى و پوستى بھتر است ھر فرد از لیوان مخصوص خود براى بادکش استفاده کند و در صورت در دسترس نبودن لیوان ھا را قبل از استفاده ى مجدد ضد عفونى کنید.
جھت افزایش عمر مفید دستگاه ھر چند وقت یک بار قطعات دستگاه را باز کنید، تمیز و روغن کارى کنید و دوباره مورد استفاده قرار دھید.
دوره ى درمان با بادکش به طور متوسط ٧ تا ١۴ جلسه ى یک روز در میان است و در بعضى بیمارى ھاى مزمن تا ۴٠ جلسه نیز باید ادامه یابد.
