مقدمه
فلج مغزی (Cerebral Palsy) یکی از شایعترین اختلالات حرکتی و عصبی در کودکان است که به دلیل آسیب به مغز در حال رشد، معمولاً قبل یا حین تولد، ایجاد میشود. این آسیب میتواند ناشی از عوامل مختلفی مانند عفونتهای دوران بارداری، زایمان زودرس، کمبود اکسیژن به مغز نوزاد یا ضربههای فیزیکی باشد. فلج مغزی بر کنترل عضلات، هماهنگی حرکتی و گاهی اوقات بر تواناییهای شناختی و ارتباطی فرد تأثیر میگذارد. با این حال، شدت و نوع علائم در هر فرد متفاوت است و میتواند از مشکلات خفیف تا ناتوانیهای شدید حرکتی متغیر باشد.
علیرغم چالشهایی که فلج مغزی ایجاد میکند، بسیاری از افراد مبتلا با کمک روشهای توانبخشی، فیزیوتراپی، کاردرمانی و استفاده از فناوریهای کمکی میتوانند به بهبود کیفیت زندگی خود دست یابند. تشخیص به موقع و شروع زودهنگام درمان نقش مهمی در کاهش عوارض و افزایش استقلال فردی دارد. علاوه بر این، حمایت خانواده و جامعه در کنار پیشرفتهای پزشکی و فناوری، امید به زندگی و شرایط بهتر برای افراد مبتلا به فلج مغزی را فراهم کرده است.در این بخش از مقالات دکتر عباس جوشن می خواهیم درباره فلج مغزی بیشتر صحبت کنیم.تا انتهای مطلب همراه ما باشید.
فلج مغزی
فلج مغزی (cp) یك اصطلاح كلی است كه گروهی از ضایعات مزمنی كه كنترل حركتی فرد را مختل می كنند، شامل می شود. اختلال حركتی ناشی از این ضایعه در سالهای اولیه زندگی ظاهر می شود و معمولاً با گذشت زمان بدتر نمی شود. این بیماری در شرایط نقصان تكامل یا آسیب به مناطق حركتی مغز بوجود می اید كه در نتیجه آن این مناطق قادر به كنترل حركتی و وضعیت بدنی (پوسچر) فرد نمی باشند
علائم فلج مغزی
1- سفتی عضلات یا اسپاستی سیتی
2- حركات غیر طبیعی
3- اشكال در مهارتهای حركتی درشت از قبیل راه رفتن یا دویدن
4- اشكال در مهارتهای حركتی طریف از قبیل نوشتن یا باز و بسته كردن دكمه های لباس
5- اشكال در مهارتهای ادراكی و حسی
علائم فلج مغزی از یك فرد به فرد دیگر متفاوت است و با گذشت زمان ممكن است تغییر ننماید بعضی از افراد مبتلا به فلج مغزی ممكن است به بیماریهای دیگر از قبیل تشنج، آسیب ذهنی اختلال یادگیر و تأخیر رشدی نیز مبتلا باشند.
اگر چه ممكن است علائم فلج مغزی با گذشت زمان تغییر كنند اما این بدان معنی نیست كه فلج مغزی یك بیماری پیشرونده است (بدتر نمی شود). بنابراین اگر یك فرد مبتلا به فلج مغزی با گذشت زمان مشكلات او بیشتر شود، ممكن است این مشكلات چیز دیگری غیر از ضایعه فلج مغزی او باشد.
با وجود اینكه فلج مغزی یك ضایعه پیشرونده نیست اثرات فلج مغزی ممكن است در طی زمان تغییر نماید، گاهی اوقات تعدادی از این علائم بهبود می یابد برای مثال كودكی كه اندامهای فوقانی یا دستهای او دچار اختلال است ممكن است توانایی لازم را برای نوشتن و پوشیدن لباس بدست آورد، در حالی كه در بعضی از كودكان ممكن است سختی عضلات منجر به بروز مشكلاتی در لگن و ستون فقرات شود كه نیازمند جراحی ارتوپدی باشد.
بالا رفتن سن كودكان مبتلا به فلج مغزی در صورت عدم مراقبت توانبخشی و انجام تمرینات صحیح می تواند منجر به یك وضعیت غیر طبیعی در بدن آنان شود.
فلج مغزی می تواند منجر به ایجاد مشكلات و عوارضی از قبیل اشكال در غذا خوردن، كنترل ضعیف ادرار و موضوع و مشكلات تنفسی و زخمهای بستر شود.
علائم اولیه فلج مغزی معمولاً قبل از 3 سالگی ظاهر می شوند. نوزاد مبتلا به فلج مغزی اغلب در مقایسه با كودكان عادی كندتر به مراحل رشدی خویش از قبیل غلتیدن، نشستن، چهار پا رفتن، لبخند زدن و … دست پیدا می كنند.
علل ایجاد كننده فلج مغزی
1- چند قلویی
2- آسیب به جفت كه ممكن است به رشد جنین صدمه بزند.
3- بیماریهای عفونی انتقالی جنینی، برای مثال ایدز، چربی، سیفیلیس و سوزاك
4- تغذیه نامناسب
5- قرار گرفتن در معرض مواد سمی از قبیل نیكوتین. الكل و داروها
6- ناسازگاری عامل Rh بین مادر و جنین
7- ناهنجاری های كروموزومی
8- بیماری های ژنتیكی
9- ناهنجاریها و بدشكلی های احتمالی مغز نوزاد
10- زایمان های طولانی مدت یا ناگهانی كه ذخیره اكسیژن خون كودك را دچار مشكل می سازد و منجر به تخریب بافت مغزی می شود.
11- سرخجه
12- ساختار كوچك لگن مادر
13- تولد نارس كودك
14- زایمان به روش سزارین
15- اثرات ضرب بیهوشی و بی حسی
16- ضربه مغزی
17- زردی و یرقان
فلج مغزی در دوره طفولیت
عواملی كه می تواند در دوره طفولیت (در 3 سال اول زندگی) باعث ایجاد فلج مغزی شوند
1- عفونت ها از قبیل مننژیت
2- خونریزیهای مغزی
3- ضربه مغزی بدنبال تصادف و افتادن از بلندی و …
4- غرق شدن
روش های پیشگیری از بروز فلج مغزی
1- تست مادران باردار از نظر عامل Rh در صورتی كه این عامل منفی باشد 72 ساعت قبل از زایمان مادر واكسینه می شود. (در صورتی كه Rh عامل فلج مغزی باشد)
2- درمان سریع كودك مبتلا به زردی به كمك روش فتوتراپی
3- انجام برنامه های كاهش استرس و فشار روانی مادران در دوره بارداری
4- حفاظت كودكان در مقابل ضربه ها و آسیب های فیزیكی به مغز خصوصاً هنگام تولد
تقسیم بندی فلج مغزی
الف – تقسیم بندی فلج مغزی بر اساس تعداد اندام های دیگر
1- كوادری پلژی : هر چهار اندام كودك درگیر است.
2- دای پلژی : هر چهار اندام كودك درگیر است اما درگیری پاها (اندام تحتانی) شدید از دستهاست.
3- همی پلژی : یك طرف بدن درگیر است معمولاً دست بیشتر از پا درگیر است.
4- ترای پلژی : سه اندام كودك درگیر است معمولاً دو دست و یك پا.
5- منوپلژی : فقط یك عضو كودك درگیر است معمولاً یك دست.
ب – تقسیم بندی فلج مغزی بر اساس اختلال حركتی
1- اسپاتیك : عضلات كودك اسپاتیك سفت می باشد و در مقال كشش بشدت مقاوت می كنند. این عضلات هنگامی كه بكار گرفته می شوند بیش از اندازه فعال می شوند و حركات زمختی را ایجاد
می كنند.
در حالت طبیعی عضلات بصورت جفت كار می كنند برای مثال وقتی یك گروه منقبض می شود گروه مخالف شل می شوند تا امكان ایجاد حركت آزادانه را در راستای مورد نظر فراهم سازند. اما در عضلات استپاتیك هر گروه عضلانی بطور همزمان منقبض می شوند و حركت را متوقف می سازند، كه به این حالت انقباض همزمان گفته می شود.
سفتی عضلانی ممكن است در حالت خفیف فقط تعداد محدودی حركت را مختل نماید ویا اینكه در حالت شدید تمام حركات بدن را دچار مشكل سازد. مقدار سفتی عضلانی معمولاً با گذشت زمان تغییر می كند. توانبخشی، جراحی و استفاده از بعضی از داروها و وسایل كمكی و تطبیعی می تواند به كنترل و مهار سفتی عضلانی كمك كند. معمولاً آسب به قشر مغز باعث بروز سفتی عضلانی می شود.
2- آتتوئید : آتتوئید عبارتست از اشكال در كنترل و هماهنگی حركات. كودكان مبتلا به فلج مغزی نوع آتتوئید حركات پیچشی غیر ارادی و مداوم دارند. این افراد معمولاً مشكلات گفتاری نیز دارند. این ضایعه در اثر آسیب به هسته های قاعده ای مغز بوجود می اید.
3- آتاكسیك : فلج مغزی نوع آتاكسیك نادرترین نوع فلج مغزی است. افرادی كه دچار فلج مغزی نوع آتاكسیك می باشند دچار یك آشفتگی و نقص در حس تعادل و حس عمقی می باشند. توان عضلانی این افراد پایین می باشد. عضلات آنها شل است) و به حالت تلوتلو خوردن راه می روند و اندامهای فوقانی آنها در حالت راه رفتن بی ثبات می باشد
مراحل درمان
یکی از آنزیم های ترشح شده توسط زالو در خون بیمار ، هیرودین است. هیرودین ویژگی هایی دارد که در درمان برخی از بیماری های مغزی به کار می آید. محققان برای هیرودین خواص زیر را ذکر کردهاند:
- مهار تبدیل فیبرینوژن به فیبرین و بالطبع مهار انعقاد خون
- شل شدن عضلات صاف دیواره عروق و بالطبع گشاد شدن عروق
- افزایش و بهبود فلوی ( جریان ) خون در سیستم و اسکولر ( عروقی ) موضع
چنین ویژگی هایی می تواند باعث درمان بخشی از بیماری های مرتبط با مغز و اعصاب باشد. دکتر .Krashenjuk A.I پزشک هیرودوتراپیست در شهر سن پترزبورگ روسیه است که تحقیقات وسیعی در زمینه زالو درمانی داشته است. یکی از موارد جالبی که این پزشک در ارتباط با زالو درمانی ذکر کرده به این شرح است: “کودکی 6 ساله با سابقه CP (فلج مغزی) که مدت 5 سال توانایی راه رفتن نداشته است ، پس از جلسات زالو درمانی بخوبی راه رفته و علائم CP در او ناپدید شده است.”
دانشمندان سن پترزبورگ روسیه طی سالهای 93-97 دو نظریهی زیر را درباره تواناییهای درمانی زالو اثبات کرده اند:
الف) بیوانرژتیک : زالوها توانایی ایجاد ثبات در مناطق حیاتی را دارند. در آزمایشگاههای بیوفیزیک و بیومکانیک انستیتو کورتکوف مشخص شده است افزایش پایداری انرژتیک و سازههای اطلاعاتی در بافتها پس از زالو درمانی چنان است که با هیچ روش درمانی دیگری حاصل نمیشود.
ب) اثر نروتروفیک : ترشحات زالو موجب تحریک رشد نرونها و نرودندریت ها و ترمیم و نوسازی آنها میگردد.
این کشف میتواند افق روشنی برای در درمان بیماریهای لاعلاج مغزی (CNS) پارکینسون ، مولتیپل اسکلروزیس یا ام اس ، CVA (سکته های مغزی)، ترومبوز عروق مغز ، آلزایمر و غیره پیش رو قرار دهد .
دستور زالو گذاری
درمان فلج مغزی با مصرف داروهای گیاهی و ماساژ درمانی و زالو درمانی باعث هجوم خون تازه به بافت های اسیب دیده شده و راه سایر داروها را به طرف اندام فلج هموارتر می کند . زالوی پشت گوش که 10 عدد هر طرف می باشد در صورت توان بیمار در مرحله اول خون درمانی انجام می شود .و در مرحله بعد در صورت نیاز به موضعی دیگر بنا به تشخیص پزشک زالو درمانی انجام می شود .
